Sách giáo khoa Tin học 10

Giải Luyện tập 1 trang 27 SGK Tin học 10

Bài 5. Dữ liệu lôgic   Đã kiểm chéo

Đề bài

Một hình tạo bởi nửa hình tròn đơn vị và một hình chữ nhật trong mặt phẳng toạ độ như minh hoạ trong Hình 5.4. Hãy viết biểu thức lôgic mô tả hình vẽ.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 27 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình vẽ trong mặt phẳng toạ độ Oxy gồm hai phần tô màu: phần dưới là hình chữ nhật có các đỉnh tại (−1;−1)(-1;-1), (1;−1)(1;-1), (1;0)(1;0), (−1;0)(-1;0) (nằm giữa hai đường x=−1x=-1 và x=1x=1, từ y=−1y=-1 đến y=0y=0); phần trên là nửa hình tròn đơn vị tâm O bán kính 1 nằm phía trên trục hoành (nửa trên của đường tròn x2+y2=1x^2+y^2=1, với y≥0y\ge 0), đỉnh cao nhất đạt tới y=1y=1. Hai phần ghép liền nhau tại đoạn thẳng trên trục Ox từ x=−1x=-1 đến x=1x=1.

Lời giải

Phân tích hình vẽ. Hình đã cho là hợp (ghép liền) của hai miền:

a) Miền hình chữ nhật (phần dưới). Hình chữ nhật có các đỉnh (−1;−1)(-1;-1), (1;−1)(1;-1), (1;0)(1;0), (−1;0)(-1;0) gồm những điểm (x;y)(x;y) thoả mãn đồng thời:

- hoành độ nằm giữa hai đường x=−1x=-1 và x=1x=1: −1≤x≤1-1 \le x \le 1;
- tung độ nằm giữa y=−1y=-1 và y=0y=0: −1≤y≤0-1 \le y \le 0.

Vậy miền chữ nhật được mô tả bởi biểu thức lôgic:
(−1≤x≤1) ∧ (−1≤y≤0).(-1 \le x \le 1)\ \wedge\ (-1 \le y \le 0).

b) Miền nửa hình tròn đơn vị (phần trên). Nửa hình tròn tâm OO bán kính 11 nằm phía trên trục hoành gồm những điểm (x;y)(x;y) thoả mãn đồng thời:

- nằm trong (hoặc trên) đường tròn đơn vị x2+y2=1x^2+y^2=1: x2+y2≤1x^2+y^2 \le 1;
- nằm phía trên trục hoành: y≥0y \ge 0.

Vậy miền nửa hình tròn được mô tả bởi:
(x2+y2≤1) ∧ (y≥0).(x^2+y^2 \le 1)\ \wedge\ (y \ge 0).

c) Ghép hai miền. Một điểm thuộc hình vẽ khi nó thuộc miền chữ nhật hoặc thuộc miền nửa hình tròn, nên ta dùng phép OR (∨\vee) để nối hai biểu thức trên. Biểu thức lôgic mô tả toàn bộ hình là:
[(−1≤x≤1)∧(−1≤y≤0)] ∨ [(x2+y2≤1)∧(y≥0)].\big[(-1 \le x \le 1) \wedge (-1 \le y \le 0)\big]\ \vee\ \big[(x^2+y^2 \le 1) \wedge (y \ge 0)\big].

Kiểm tra. Điểm (0;−0,5)(0;-0{,}5): ở nhóm đầu −1≤0≤1-1\le 0\le 1 và −1≤−0,5≤0-1\le -0{,}5\le 0 → đúng (thuộc chữ nhật). Điểm (0;1)(0;1) (đỉnh nửa tròn): 02+12=1≤10^2+1^2=1\le 1 và 1≥01\ge 0 → đúng. Điểm (0,9;0,9)(0{,}9;0{,}9) (ngoài hình): nhóm đầu sai vì 0,9>00{,}9>0; nhóm sau sai vì 0,92+0,92=1,62>10{,}9^2+0{,}9^2=1{,}62>1 → cả biểu thức sai, đúng là điểm không thuộc hình. Biểu thức mô tả chính xác hình vẽ.

Đáp số

[(−1≤x≤1)∧(−1≤y≤0)]∨[(x2+y2≤1)∧(y≥0)]\big[(-1 \le x \le 1) \wedge (-1 \le y \le 0)\big] \vee \big[(x^2+y^2 \le 1) \wedge (y \ge 0)\big]

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.