Sách giáo khoa Tiếng Việt 5 Tập một

Giải Bài 2 trang 82 SGK Tiếng Việt 5

Ôn tập giữa học kì I - Tiết 3-4   Gợi ý trả lời

Đề bài

Từ *ngọn* và từ *gốc* trong mỗi câu dưới đây mang nghĩa gốc hay nghĩa chuyển?

a. ngọn:
- Bầy chim ríu rít làm tổ trên ngọn cây.
- Ngọn lửa bập bùng xua đi cái lạnh đầu đông.
- Những ngọn núi ẩn hiện trong mây trời.

b. gốc:
- Ông tôi mới trồng thêm 5 gốc cam ở góc vườn.
- Các bạn nhỏ ngồi chơi dưới gốc cây đa đầu làng.
- Nhiều người gốc Việt đã về Việt Nam làm việc.

Gợi ý trả lời

Nhắc lại: *Nghĩa gốc* là nghĩa ban đầu của từ. *Nghĩa chuyển* là nghĩa được phát triển, suy ra từ nghĩa gốc.

- ngọn: nghĩa gốc là *phần trên cùng, chỗ cao nhất của cây cối* (ví dụ: ngọn tre, ngọn cây).
- gốc: nghĩa gốc là *phần dưới cùng của cây, nơi tiếp giáp với rễ, sát mặt đất* (ví dụ: gốc cây).

a. Từ *ngọn*

- *Bầy chim ríu rít làm tổ trên ngọn cây.* → ngọn chỉ phần trên cùng của cây → nghĩa gốc.
- *Ngọn lửa bập bùng xua đi cái lạnh đầu đông.* → ngọn không chỉ phần trên của cây mà chỉ phần trên, chỗ nhọn vươn lên của lửa → nghĩa chuyển.
- *Những ngọn núi ẩn hiện trong mây trời.* → ngọn chỉ đỉnh cao của núi, không phải của cây → nghĩa chuyển.

b. Từ *gốc*

- *Ông tôi mới trồng thêm 5 gốc cam ở góc vườn.* → gốc chỉ phần dưới cùng của cây cam, sát mặt đất (mỗi gốc là một cây) → nghĩa gốc.
- *Các bạn nhỏ ngồi chơi dưới gốc cây đa đầu làng.* → gốc chỉ phần dưới cùng của cây đa, sát mặt đất → nghĩa gốc.
- *Nhiều người gốc Việt đã về Việt Nam làm việc.* → gốc chỉ nguồn gốc, xuất thân của con người, không phải phần dưới của cây → nghĩa chuyển.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.