Giải Luyện tập 1 trang 106 SGK Sinh học 12

Lời giải

## Phương pháp Darwin đã sử dụng để xây dựng học thuyết chọn lọc tự nhiên và hình thành loài

Darwin không xây dựng học thuyết bằng thực nghiệm trong phòng thí nghiệm, mà bằng phương pháp quan sát tự nhiên – thu thập, so sánh bằng chứng và suy luận logic (đặc biệt là phép loại suy từ chọn lọc nhân tạo). Trình tự như sau:

### a) Quan sát và thu thập dẫn liệu từ tự nhiên

Trong chuyến hải trình vòng quanh thế giới trên tàu *Beagle* (1831–1836), Darwin quan sát, ghi chép và thu thập rất nhiều mẫu vật về động vật, thực vật và hóa thạch ở nhiều vùng địa lí khác nhau. Ông nhận thấy các loài vừa có nhiều đặc điểm giống nhau (gợi ý nguồn gốc chung), vừa sai khác tùy điều kiện sống — ví dụ điển hình là các loài chim sẻ (finch) ở quần đảo Galápagos có hình dạng mỏ khác nhau phù hợp với từng nguồn thức ăn.

###

b) Khái quát hai hiện tượng phổ biến của sinh giới

Từ quan sát, Darwin rút ra hai nhận xét làm nền tảng cho suy luận:

- Các cá thể trong cùng một loài luôn có biến dị (sai khác), và nhiều biến dị di truyền được cho đời sau.
- Sinh vật có xu hướng sinh sản vượt quá khả năng cung cấp nguồn sống của môi trường (ý tưởng ông tiếp thu từ học thuyết Malthus về dân số), dẫn tới đấu tranh sinh tồn.

###

c) So sánh – phép loại suy với chọn lọc nhân tạo

Darwin đối chiếu với thực tiễn chăn nuôi, trồng trọt: con người giữ lại và nhân giống những cá thể mang đặc điểm mong muốn, qua nhiều thế hệ tạo ra các giống vật nuôi, cây trồng khác nhau (chọn lọc nhân tạo). Từ đó ông suy luận tương tự: *nếu con người có thể cải biến sinh vật bằng chọn lọc có chủ đích, thì trong tự nhiên cũng tồn tại một quá trình tương tự*, trong đó môi trường đóng vai trò "người chọn lọc".

###

d) Suy luận hình thành khái niệm chọn lọc tự nhiên

Trong cuộc đấu tranh sinh tồn, những cá thể mang biến dị có lợi (thích nghi tốt hơn) có nhiều khả năng sống sót và sinh sản, truyền lại đặc điểm có lợi; cá thể mang biến dị bất lợi bị đào thải dần. Đó chính là chọn lọc tự nhiên.

### đ) Suy luận về sự hình thành loài

Chọn lọc tự nhiên diễn ra liên tục qua nhiều thế hệ, tích lũy dần các biến dị có lợi theo những hướng khác nhau ở các quần thể sống trong điều kiện môi trường khác nhau, làm phân hóa đặc điểm của chúng. Qua thời gian đủ dài, sự khác biệt tích lũy đến mức hình thành loài mới, giải thích được nguồn gốc chung và sự đa dạng của sinh giới.

Tóm lại: Darwin dùng phương pháp quan sát tự nhiên, thu thập – so sánh bằng chứng và suy luận (nổi bật là loại suy từ chọn lọc nhân tạo), không dùng thực nghiệm, để đi đến sơ đồ: *biến dị cá thể → đấu tranh sinh tồn → chọn lọc tự nhiên → tích lũy biến dị có lợi → hình thành loài mới*.

Đáp số