Giải Bài 3 trang 149 SGK Sinh học 12
Đề bài
Trong các vườn cây ăn quả, kiến đen tha rệp từ các lá già sang lá non và ăn đường do rệp bài tiết, rệp lấy chất dinh dưỡng từ cây. Hãy xác định mối quan hệ sinh thái của mỗi cặp sinh vật dưới đây và giải thích.
a) Kiến đen và rệp.
b) Rệp và thực vật.
c) Kiến đen và thực vật.
Lời giải
a) Kiến đen và rệp — Quan hệ Hợp tác (+/+)
Cả hai loài đều có lợi:
- Kiến đen có lợi: kiến ăn đường (dịch ngọt) do rệp bài tiết ra.
- Rệp có lợi: kiến tha rệp từ lá già (ít nhựa) sang lá non (giàu nhựa, nhiều dinh dưỡng), đồng thời bảo vệ và phát tán rệp.
Hai loài cùng thu lợi nhưng không bắt buộc — mỗi loài vẫn có thể tồn tại nếu thiếu loài kia. Do đó đây là quan hệ hợp tác , không phải cộng sinh.
b) Rệp và thực vật — Quan hệ Kí sinh – vật chủ (+/−)
- Rệp có lợi: rệp dùng vòi chích hút lấy nhựa và chất dinh dưỡng trực tiếp từ cây.
- Thực vật bị hại: cây mất dinh dưỡng, sinh trưởng kém, nhất là ở lá non bị chích hút liên tục.
Rệp sống nhờ trên cơ thể vật chủ, khai thác dinh dưỡng của cây nhưng không giết chết cây ngay — đặc điểm điển hình của kí sinh : rệp là vật kí sinh, cây là vật chủ.
c) Kiến đen và thực vật — Quan hệ Ức chế – cảm nhiễm (−/0)
Xét tác động trực tiếp giữa hai loài:
- Cây không tác động lên kiến (0): kiến không ăn lá, không hút nhựa, không lấy chất dinh dưỡng của cây; thức ăn của kiến là mật đường do rệp tiết ra, chứ không phải lấy trực tiếp từ cây.
- Kiến vô tình gây hại cho cây (−): trong quá trình sống, kiến tha rệp lên cây và "chăn nuôi" rệp, làm rệp sinh sôi và phá hại cây.
Một loài trong hoạt động sống vô tình gây hại cho loài khác, còn bản thân không lợi cũng không hại từ loài đó → đây là quan hệ ức chế – cảm nhiễm .
> Lưu ý: không xếp cặp kiến–cây vào hội sinh , vì hội sinh đòi hỏi cây *không bị ảnh hưởng*, trong khi ở đây cây thực sự bị hại do kiến mang rệp tới.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.