Sách giáo khoa Sinh học 12

Giải Bài 1 trang 149 SGK Sinh học 12

Bài 26. Quần xã sinh vật   Đã kiểm chéo

Đề bài

Trong một ô nghiên cứu diện tích 6,6 ha ở rừng nhiệt đới Malaysia, có 711 loài thực vật. Một ô nghiên cứu có diện tích tương đương ở khu rừng rụng lá của Michigan chỉ có 15 loài. Hãy phân tích nguyên nhân dẫn tới sự khác biệt này.

Lời giải

Phân tích nguyên nhân dẫn tới sự khác biệt về độ đa dạng loài giữa hai quần xã

Số liệu cho thấy trên cùng diện tích (≈ 6,6 ha), rừng nhiệt đới Malaysia có 711 loài thực vật, còn rừng rụng lá ôn đới Michigan chỉ có 15 loài — chênh lệch tới gần 47 lần. Đây là biểu hiện của quy luật: độ đa dạng loài của quần xã giảm dần từ vùng nhiệt đới (gần Xích đạo) về vùng ôn đới và vùng cực. Nguyên nhân chủ yếu như sau:

a) Điều kiện khí hậu ở rừng nhiệt đới thuận lợi và ổn định hơn. Vùng nhiệt đới có nhiệt độ cao, lượng mưa lớn và độ ẩm cao quanh năm, ít biến động theo mùa. Môi trường ổn định tạo điều kiện cho nhiều loài tồn tại, sinh trưởng và phát triển liên tục. Ngược lại, rừng rụng lá Michigan nằm ở vùng ôn đới có khí hậu phân mùa rõ rệt, mùa đông lạnh giá khắc nghiệt, mùa sinh trưởng ngắn, điều kiện sống biến động mạnh nên chỉ những loài có khả năng thích nghi mới tồn tại được → số loài ít.

b) Nguồn năng lượng và sức sản xuất sơ cấp ở rừng nhiệt đới cao hơn. Lượng ánh sáng mặt trời dồi dào cùng nhiệt, ẩm cao quanh năm giúp thực vật quang hợp mạnh, sinh khối và năng suất sơ cấp lớn. Nguồn thức ăn và năng lượng phong phú nuôi được nhiều loài hơn, kéo theo nhiều bậc dinh dưỡng và nhiều mối quan hệ sinh thái hơn.

c) Sự phân tầng và đa dạng ổ sinh thái ở rừng nhiệt đới cao hơn. Rừng nhiệt đới có cấu trúc phân tầng phức tạp (nhiều tầng tán, cây gỗ lớn, cây bụi, dây leo, thực vật phụ sinh…), tạo ra nhiều ổ sinh thái khác nhau. Mỗi ổ sinh thái là nơi một nhóm loài thích nghi riêng → giảm cạnh tranh, cho phép nhiều loài cùng tồn tại. Rừng ôn đới cấu trúc đơn giản hơn nên số ổ sinh thái ít.

d) Thời gian tiến hóa (lịch sử hình thành quần xã) ở vùng nhiệt đới dài và liên tục hơn. Vùng nhiệt đới ít chịu tác động của các biến cố lớn như băng hà, điều kiện ổn định lâu dài tạo điều kiện cho quá trình hình thành loài diễn ra mạnh và tích lũy qua thời gian dài → tích lũy được nhiều loài. Vùng ôn đới như Michigan từng bị băng hà bao phủ, quần xã mới được phục hồi trong thời gian ngắn nên tích lũy được ít loài.

Kết luận: Rừng nhiệt đới Malaysia có số loài vượt trội so với rừng rụng lá Michigan vì có khí hậu ấm, ẩm, ổn định quanh năm, năng suất sơ cấp cao, cấu trúc phân tầng phức tạp với nhiều ổ sinh thái và thời gian tiến hóa dài, liên tục — tất cả cùng tạo điều kiện cho nhiều loài hình thành và cùng tồn tại.

Đáp số

Rừng nhiệt đới (711 loài) đa dạng hơn rừng ôn đới Michigan (15 loài) do: khí hậu nhiệt độ – độ ẩm cao và ổn định quanh năm; năng suất sơ cấp (nguồn năng lượng) lớn; cấu trúc phân tầng phức tạp tạo nhiều ổ sinh thái; thời gian tiến hóa dài và liên tục (ít bị băng hà). Vùng ôn đới khí hậu phân mùa khắc nghiệt, năng suất thấp, cấu trúc đơn giản, lịch sử phục hồi ngắn nên ít loài.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.