Sách giáo khoa Sinh học 12

Giải Bài 4 trang 137 SGK Sinh học 12

Quần thể sinh vật và các đặc trưng cơ bản của quần thể   Đã kiểm chéo

Đề bài

Đặc điểm dân số ảnh hưởng như thế nào đến chính sách xã hội của mỗi quốc gia? Lấy ví dụ minh hoạ.

Lời giải

Mở đầu: Các đặc điểm của dân số (quy mô, mật độ, tốc độ tăng trưởng, cấu trúc tuổi, tỉ lệ giới tính, sự phân bố...) là cơ sở quan trọng để mỗi quốc gia hoạch định các chính sách kinh tế – xã hội cho phù hợp. Vì dân số vừa là lực lượng sản xuất, vừa là đối tượng tiêu dùng và thụ hưởng các dịch vụ xã hội, nên sự thay đổi của mỗi đặc điểm dân số đều buộc nhà nước phải điều chỉnh chính sách tương ứng.

a) Quy mô và tốc độ tăng trưởng dân số
Quy mô dân số lớn và tăng quá nhanh gây sức ép lên lương thực, việc làm, nhà ở, giáo dục, y tế và tài nguyên – môi trường; ngược lại, dân số tăng quá chậm hoặc giảm lại thiếu hụt lao động. Vì vậy nhà nước phải có chính sách dân số phù hợp (kế hoạch hoá gia đình hoặc khuyến khích sinh).
*Ví dụ:* Việt Nam và Trung Quốc từng thực hiện chính sách kế hoạch hoá gia đình (mỗi gia đình nên có 1–2 con) để hạn chế tốc độ tăng dân số quá nhanh.

b) Cấu trúc tuổi của dân số
- Dân số *trẻ* (tỉ lệ trẻ em, người trong độ tuổi lao động cao) đòi hỏi tăng đầu tư cho giáo dục, đào tạo nghề, tạo việc làm và chăm sóc sức khoẻ bà mẹ – trẻ em.
- Dân số *già* (tỉ lệ người cao tuổi lớn) đòi hỏi tăng chi cho an sinh xã hội, lương hưu, chăm sóc y tế người già, đồng thời có thể phải nâng tuổi nghỉ hưu và khuyến khích sinh để bù đắp lao động.
*Ví dụ:* Nhật Bản có dân số già nên ban hành nhiều chính sách chăm sóc người cao tuổi, nâng tuổi nghỉ hưu và khuyến khích các cặp vợ chồng sinh con.

c) Tỉ lệ giới tính
Khi tỉ lệ giới tính khi sinh mất cân bằng (thừa nam, thiếu nữ) sẽ gây hệ luỵ xã hội lâu dài, nên nhà nước cần chính sách nghiêm cấm lựa chọn giới tính thai nhi và tuyên truyền bình đẳng giới.
*Ví dụ:* Việt Nam có quy định cấm chẩn đoán, lựa chọn giới tính thai nhi nhằm đưa tỉ lệ giới tính khi sinh về mức cân bằng tự nhiên.

d) Sự phân bố dân cư
Dân cư phân bố không đều (tập trung quá đông ở đô thị, thưa thớt ở miền núi) đòi hỏi chính sách phân bố lại dân cư và lao động, phát triển kinh tế vùng, xây dựng vùng kinh tế mới.
*Ví dụ:* Việt Nam thực hiện chính sách di dân, xây dựng các vùng kinh tế mới và phát triển kinh tế – xã hội ở miền núi, vùng sâu vùng xa để giảm sức ép dân số lên các đô thị lớn.

Kết luận: Mỗi đặc điểm của dân số đều tác động trực tiếp đến việc xây dựng và điều chỉnh các chính sách xã hội (dân số, giáo dục, y tế, lao động – việc làm, an sinh xã hội). Nắm vững các đặc điểm dân số giúp quốc gia đề ra chính sách phù hợp để phát triển bền vững.

Đáp số

Quy mô, tốc độ tăng → chính sách dân số (VD: kế hoạch hoá gia đình ở Việt Nam, Trung Quốc)Cấu trúc tuổi → giáo dục, việc làm (dân số trẻ) hoặc an sinh, nâng tuổi hưu, khuyến sinh (dân số già – VD Nhật Bản)Tỉ lệ giới tính → cấm lựa chọn giới tính thai nhi, bình đẳng giới (VD Việt Nam)Phân bố dân cư → di dân, xây vùng kinh tế mới (VD Việt Nam)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.