Sách giáo khoa Sinh học 12

Giải Câu hỏi trang 122 SGK Sinh học 12

Bài 23. Môi trường và các nhân tố sinh thái   Đã kiểm

Đề bài

Một người khoẻ mạnh bay từ Đông bán cầu sang Tây bán cầu, những ngày đầu tiên có thể bị mất ngủ ban đêm, buồn ngủ ban ngày. Nguyên nhân nào dẫn đến hiện tượng này?

Lời giải

Phân tích hiện tượng:

Hiện tượng "mất ngủ ban đêm, buồn ngủ ban ngày" trong những ngày đầu sau chuyến bay dài vượt qua nhiều múi giờ chính là hiện tượng *lệch múi giờ* (jet lag).

Nguyên nhân:

a) Cơ thể người (cũng như các sinh vật khác) có nhịp sinh học (đồng hồ sinh học) điều hoà các hoạt động sống theo chu kì ngày đêm khoảng 2424 giờ, như chu kì thức – ngủ, thân nhiệt, tiết hoocmôn (ví dụ melatonin được tiết nhiều vào ban đêm gây buồn ngủ). Nhịp sinh học này được "canh chỉnh" (đồng bộ) chủ yếu nhờ nhân tố ánh sáng – sự luân phiên sáng (ngày) và tối (đêm) của môi trường.

b) Khi bay từ Đông bán cầu sang Tây bán cầu, người đó vượt qua nhiều múi giờ, nên chu kì sáng – tối ở nơi đến bị lệch so với nhịp sinh học vốn đã được thiết lập trong cơ thể. Khi ở nơi đến là ban đêm (cần ngủ) thì đồng hồ sinh học bên trong cơ thể vẫn đang "báo" là ban ngày → tỉnh táo, khó ngủ; ngược lại, khi nơi đến là ban ngày thì cơ thể lại "báo" là ban đêm → buồn ngủ.

c) Do có sự sai lệch (chưa kịp đồng bộ) giữa nhịp sinh học bên trong cơ thể và chu kì ngày đêm của môi trường mới, nên xuất hiện tình trạng mất ngủ ban đêm, buồn ngủ ban ngày. Sau một thời gian, nhờ tác động điều chỉnh của ánh sáng ở nơi mới, nhịp sinh học dần được thiết lập lại cho phù hợp và hiện tượng trên sẽ mất đi.

Đáp số

Do nhịp sinh học (đồng hồ sinh học) của cơ thể, vốn được điều hoà theo chu kì sáng – tối cũ, chưa kịp đồng bộ với chu kì ngày đêm ở múi giờ mới sau khi bay qua nhiều múi giờ (hiện tượng lệch múi giờ).

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.