Sách giáo khoa Sinh học 12

Giải Luyện tập và vận dụng 1 trang 95 SGK Sinh học 12

Di truyền học quần thể   Đã kiểm

Đề bài

Quần thể nào dưới đây đang ở trạng thái cân bằng Hardy – Weinberg, quần thể nào không? Giải thích.

a) Quần thể gồm toàn cá thể có kiểu gene dị hợp.

b) Quần thể gồm toàn cá thể có kiểu gene đồng hợp lặn.

c) Quần thể gồm toàn cá thể có kiểu hình trội.

Lời giải

Điều kiện cân bằng Hardy – Weinberg. Xét một gene có hai allele AA (tần số pp) và aa (tần số qq), với p+q=1p+q=1. Quần thể ở trạng thái cân bằng di truyền khi thành phần kiểu gene thỏa mãn:

f(AA)=p2,f(Aa)=2pq,f(aa)=q2.f(AA)=p^2,\quad f(Aa)=2pq,\quad f(aa)=q^2.

Tần số allele được tính từ thành phần kiểu gene:

p=f(AA)+12f(Aa),q=f(aa)+12f(Aa).p = f(AA)+\tfrac{1}{2}f(Aa),\qquad q = f(aa)+\tfrac{1}{2}f(Aa).

---

a) Quần thể gồm toàn cá thể dị hợp (AaAa)

Thành phần kiểu gene thực tế: f(AA)=0; f(Aa)=1; f(aa)=0f(AA)=0;\ f(Aa)=1;\ f(aa)=0.

Tần số allele: p=0+12⋅1=0,5; q=0+12⋅1=0,5p=0+\tfrac{1}{2}\cdot 1=0{,}5;\ q=0+\tfrac{1}{2}\cdot 1=0{,}5.

Nếu cân bằng thì phải có p2=0,25 AA:2pq=0,5 Aa:q2=0,25 aap^2=0{,}25\,AA:2pq=0{,}5\,Aa:q^2=0{,}25\,aa. So với thực tế 0 AA:1 Aa:0 aa0\,AA:1\,Aa:0\,aa thấy f(AA)=0≠p2=0,25f(AA)=0\neq p^2=0{,}25, không khớp.

Vậy quần thể không ở trạng thái cân bằng. (Khi giao phối ngẫu nhiên, đời con phân li thành 14AA:12Aa:14aa\tfrac{1}{4}AA:\tfrac{1}{2}Aa:\tfrac{1}{4}aa, cấu trúc di truyền đã thay đổi so với thế hệ xuất phát.)

---

b) Quần thể gồm toàn cá thể đồng hợp lặn (aaaa)

Thành phần kiểu gene thực tế: f(AA)=0; f(Aa)=0; f(aa)=1f(AA)=0;\ f(Aa)=0;\ f(aa)=1.

Tần số allele: p=0; q=1p=0;\ q=1.

Kiểm tra: p2=0=f(AA)p^2=0=f(AA) ✓; 2pq=0=f(Aa)2pq=0=f(Aa) ✓; q2=1=f(aa)q^2=1=f(aa) ✓. Cả ba tần số kiểu gene đều thỏa mãn hệ thức Hardy – Weinberg.

Vậy quần thể đang ở trạng thái cân bằng. (Quần thể chỉ còn một allele aa, giao phối ngẫu nhiên vẫn cho đời con toàn aaaa, cấu trúc di truyền không đổi.)

---

c) Quần thể gồm toàn cá thể có kiểu hình trội

Kiểu hình trội do hai kiểu gene quy định là AAAA và AaAa; ta chỉ biết quần thể không có cá thể aaaa (f(aa)=0f(aa)=0) nhưng không biết tỉ lệ AAAA và AaAa. Do đó phải xét hai khả năng:

- Nếu quần thể gồm toàn AAAA: khi đó p=1; q=0p=1;\ q=0, kiểm tra thấy p2=1=f(AA)p^2=1=f(AA), 2pq=0=f(Aa)2pq=0=f(Aa), q2=0=f(aa)q^2=0=f(aa) — thỏa mãn, quần thể cân bằng.
- Nếu quần thể có cả AAAA lẫn AaAa: khi đó q>0q>0 nên q2>0q^2>0, nhưng thực tế f(aa)=0≠q2f(aa)=0\neq q^2 — quần thể không cân bằng.

Vì đề chỉ cho biết kiểu hình (trội) mà không cho tỉ lệ các kiểu gene nên chưa đủ căn cứ để kết luận quần thể có cân bằng hay không.

*(Lưu ý: không được mặc định quần thể chắc chắn chứa AaAa — một quần thể toàn AAAA cũng toàn kiểu hình trội và vẫn cân bằng.)*

Đáp số

a) Không cân bằng Hardy – Weinberg: f(AA)=0≠p2=0,25f(AA)=0\neq p^2=0{,}25b) Cân bằng Hardy – Weinberg: p=0, q=1⇒p2=0, 2pq=0, q2=1p=0,\ q=1\Rightarrow p^2=0,\ 2pq=0,\ q^2=1 — khớp thực tếc) Chưa thể kết luận: phụ thuộc tỉ lệ AAAA và AaAa (toàn AAAA thì cân bằng; có cả AaAa thì không)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.