Sách giáo khoa Sinh học 12

Giải Bài 3 trang 74 SGK Sinh học 12

Di truyền học người và di truyền y học (Luyện tập và vận dụng)   Đã kiểm chéo

Đề bài

Theo lí thuyết, những người mắc bệnh di truyền do gen lặn hiếm gặp có thể được sinh ra từ các cặp bố mẹ, trong đó: (1) cả hai bố mẹ đều bị bệnh; (2) một trong hai bố mẹ bị bệnh; hoặc (3) cả hai bố mẹ đều không bị bệnh. Tuy nhiên, trong thực tế, hầu hết người bệnh lại được sinh ra từ các cặp bố mẹ bình thường. Giải thích.

Lời giải

Phân tích bản chất di truyền của bệnh

Gọi alen trội bình thường là AA, alen lặn gây bệnh là aa (hiếm gặp nên tần số alen lặn qq rất nhỏ, q≪1q \ll 1). Vì bệnh do gen lặn nên chỉ người có kiểu gen đồng hợp lặn aaaa mới biểu hiện bệnh; người AAAA và người dị hợp AaAa đều có kiểu hình bình thường (người AaAa là người lành mang gen bệnh).

Xét ba kiểu cặp bố mẹ có thể sinh con bị bệnh (aaaa)

a) Cả hai bố mẹ đều bị bệnh: aa×aa→aa \times aa \rightarrow 100% con aaaa. Nhưng cả hai bố mẹ đều phải là aaaa — mà người bệnh aaaa vốn rất hiếm, nên xác suất hai người bệnh gặp nhau và kết hôn là cực kì thấp.

b) Một trong hai bố mẹ bị bệnh: aa×Aa→12aa \times Aa \rightarrow \tfrac{1}{2} con aaaa. Trường hợp này vẫn đòi hỏi một người là aaaa (hiếm), nên cũng ít xảy ra.

c) Cả hai bố mẹ đều bình thường: Aa×Aa→14Aa \times Aa \rightarrow \tfrac{1}{4} con aaaa. Cả hai bố mẹ chỉ cần là người dị hợp AaAa (kiểu hình bình thường).

Vì sao thực tế hầu hết người bệnh sinh ra từ bố mẹ bình thường

Vì alen lặn hiếm gặp (qq rất nhỏ), hầu hết các alen lặn trong quần thể không nằm ở người bệnh mà ẩn trong những người dị hợp bình thường. So sánh tần số:
- Tần số người bệnh (đồng hợp lặn): q2q^2.
- Tần số người lành mang gen (dị hợp): 2pq2pq.

Khi qq rất nhỏ thì 2pq≫q22pq \gg q^2 (tỉ lệ 2pqq2=2pq=2(1−q)q\dfrac{2pq}{q^2}=\dfrac{2p}{q}=\dfrac{2(1-q)}{q} là một số rất lớn). Nghĩa là số người lành mang gen AaAa nhiều gấp rất nhiều lần số người bệnh aaaa. Do đó xác suất hai người AaAa (bình thường) gặp nhau và kết hôn lớn hơn rất nhiều so với xác suất có người bệnh aaaa trong cặp bố mẹ.

Kết luận: Tuy về lí thuyết cả ba kiểu cặp bố mẹ đều có thể sinh con bị bệnh, nhưng trong thực tế phép lai Aa×AaAa \times Aa (cả hai bố mẹ bình thường) xảy ra phổ biến hơn hẳn, nên hầu hết người mắc bệnh di truyền do gen lặn hiếm gặp đều được sinh ra từ các cặp bố mẹ bình thường mang gen bệnh ở trạng thái dị hợp.

Đáp số

Vì alen lặn hiếm (qq nhỏ) nên người lành mang gen dị hợp AaAa nhiều gấp bội người bệnh aaaa (2pq≫q22pq \gg q^2); phép lai Aa×AaAa \times Aa (bố mẹ bình thường) phổ biến hơn nhiều, nên hầu hết người bệnh sinh ra từ cặp bố mẹ bình thường. (đpcm)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.