Giải Câu hỏi 2 trang 71 SGK Sinh học 12
Đề bài
Quan sát Hình 13.1 và cho biết các bệnh di truyền trên hình được di truyền theo kiểu trội hay lặn, gene quy định bệnh nằm trên NST thường hay NST giới tính X. Giải thích.
Hình gồm ba sơ đồ phả hệ của người (a, b, c), mỗi sơ đồ theo dõi sự di truyền của một bệnh/tật qua 4 thế hệ, đánh số I, II, III, IV từ trên xuống. Quy ước kí hiệu: hình vuông chỉ nam, hình tròn chỉ nữ; kí hiệu để trắng (rỗng) là người bình thường, kí hiệu tô đậm là người bị bệnh; hai kí hiệu nối nhau bằng một nét ngang là một cặp vợ chồng, nét dọc đi xuống từ cặp vợ chồng nối tới các con của họ.
a) Phả hệ bệnh bạch tạng: Thế hệ I và II gồm những người đều bình thường (cả nam và nữ), ngoài ra ở thế hệ I có một phụ nữ bị bệnh kết hôn với một nam giới bình thường. Đến thế hệ III, một cặp bố mẹ đều bình thường (ở thế hệ II) lại sinh ra một con trai bị bệnh. Đến thế hệ IV, một cặp bố mẹ đều bình thường (người bố ở thế hệ III là nam bình thường) sinh ra một con gái bị bệnh. Như vậy: cả nam và nữ đều có người mắc bệnh; nhiều trường hợp bố mẹ bình thường sinh con bị bệnh (bệnh có thể cách thế hệ); đặc biệt có con gái bị bệnh nhưng người bố lại bình thường.
b) Phả hệ tật nhiều ngón (do gene): Người bị bệnh (kí hiệu tô đậm) xuất hiện liên tục ở cả 4 thế hệ I, II, III, IV, gồm cả nam và nữ với số lượng xấp xỉ nhau. Ở thế hệ I có một nam giới bị bệnh kết hôn với một nữ bình thường; cặp này sinh ra ở thế hệ II có cả con bị bệnh lẫn con bình thường. Ở mọi thế hệ, hễ một người bị bệnh thì luôn có ít nhất bố hoặc mẹ của người đó cũng bị bệnh; ngược lại, hai người bình thường kết hôn với nhau chỉ sinh ra con bình thường. Sự truyền bệnh diễn ra qua cả dòng bố và dòng mẹ, không theo kiểu 'bố bị bệnh thì toàn bộ con gái đều bị bệnh'.
c) Phả hệ bệnh mù màu: Trong toàn bộ phả hệ, tất cả những người bị bệnh đều là nam giới, không có người nữ nào bị bệnh. Thế hệ I có một nam giới bị bệnh kết hôn với một phụ nữ bình thường; thế hệ II gồm toàn người bình thường (cả nam và nữ). Đến thế hệ III, một cặp bố mẹ bình thường sinh ra một con trai bị bệnh; thế hệ IV tiếp tục có một con trai bị bệnh, còn các con gái đều bình thường. Như vậy: chỉ có nam bị bệnh, các cặp bố mẹ bình thường vẫn có thể sinh con trai bị bệnh (bệnh biểu hiện cách thế hệ và chủ yếu ở nam).
Lời giải
## Cách lập luận chung
Quy ước: hình vuông là nam, hình tròn là nữ; kí hiệu tô đậm là người bị bệnh, để trắng là bình thường. Với mỗi phả hệ ta trả lời hai ý: bệnh do gene trội hay lặn, và gene nằm trên NST thường hay NST giới tính X.
a) Phả hệ bệnh bạch tạng
- *Trội hay lặn?* Có cặp bố mẹ đều bình thường nhưng sinh con bị bệnh (ở thế hệ III và IV). Bố mẹ bình thường sinh con bệnh chứng tỏ bệnh do gene lặn quy định (bố mẹ là thể dị hợp mang gene bệnh).
- *Trên NST thường hay NST giới tính X?* Có con gái bị bệnh nhưng bố bình thường. Nếu gene lặn nằm trên X thì con gái bệnh có kiểu gene , buộc phải nhận một từ bố, tức bố phải có kiểu gene và bị bệnh — mâu thuẫn với dữ kiện bố bình thường. Vậy gene nằm trên NST thường (phù hợp với việc cả nam và nữ đều mắc với tỉ lệ tương đương).
- Kết luận: bệnh bạch tạng do gene lặn nằm trên NST thường quy định.
b) Phả hệ tật nhiều ngón
- *Trội hay lặn?* Người bệnh xuất hiện liên tục qua cả 4 thế hệ; hễ một người bị bệnh thì luôn có ít nhất bố hoặc mẹ bị bệnh; hai người bình thường kết hôn chỉ sinh con bình thường. Đây là dấu hiệu của bệnh do gene trội quy định.
- *Trên NST thường hay NST giới tính X?* Bệnh truyền qua cả dòng bố lẫn dòng mẹ, nam và nữ bị bệnh với số lượng xấp xỉ nhau, không theo kiểu di truyền chéo đặc trưng của gene trội trên X (bố bệnh thì tất cả con gái đều bệnh). Vậy gene nằm trên NST thường.
- Kết luận: tật nhiều ngón do gene trội nằm trên NST thường quy định.
c) Phả hệ bệnh mù màu
- *Trội hay lặn?* Có cặp bố mẹ bình thường sinh con trai bị bệnh (bệnh biểu hiện cách thế hệ), chứng tỏ bệnh do gene lặn quy định.
- *Trên NST thường hay NST giới tính X?* Trong toàn phả hệ chỉ có nam bị bệnh, không có nữ bị bệnh; bệnh di truyền cách thế hệ (mẹ bình thường mang gene truyền cho con trai). Đây là đặc điểm điển hình của gene lặn nằm trên vùng không tương đồng của NST giới tính X (không có alen tương ứng trên Y): nam chỉ cần một gene lặn là biểu hiện bệnh, còn nữ phải có hai gene lặn mới mắc nên rất hiếm gặp.
- Kết luận: bệnh mù màu do gene lặn nằm trên NST giới tính X quy định.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.