Sách giáo khoa Sinh học 12

Giải Dừng lại và suy ngẫm 1 trang 53 SGK Sinh học 12

Bài 10. Di truyền liên kết với giới tính (III. Ứng dụng của di truyền liên kết với giới tính)   Đã kiểm chéo

Đề bài

Quan sát hình di truyền giới tính ở gà trong Bảng 10.1 và cho biết có thể dùng phép lai nào để phân biệt tính trạng do gene nằm trên NST thường với tính trạng do gene nằm trên NST Z không có allele tương đồng trên W.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 53 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Bảng 10.1 trình bày ba kiểu di truyền giới tính ở động vật, với A kí hiệu là nhiễm sắc thể (NST) thường; trong đó gà thuộc kiểu ZZ – ZW. Nội dung bảng như sau:

| Kiểu XX – XY | Kiểu ZZ – ZW | Kiểu XX – XO |
|---|---|---|
| Gặp ở người, một số loài động vật có vú khác và ruồi giấm | Gặp ở chim (ví dụ: gà), một số loài cá và một số loài côn trùng | Gặp ở châu chấu, dế và một số loài côn trùng |
| Con đực là XY (dị giao tử), con cái là XX (đồng giao tử) | Con cái (gà mái) là ZW (dị giao tử), con đực (gà trống) là ZZ (đồng giao tử) | Con cái là XX (đồng giao tử), con đực là XO, tức chỉ có một NST X (dị giao tử) |

Riêng ô kiểu ZZ – ZW minh hoạ bằng hình hai con gà: con gà mái (kí hiệu giới cái ♀) có bộ NST ghi là 76A + ZW, còn con gà trống (kí hiệu giới đực ♂) có bộ NST ghi là 76A + ZZ. Như vậy ở gà, giới cái là giới dị giao tử (mang hai NST giới tính khác nhau Z và W), còn giới đực là giới đồng giao tử (mang hai NST giới tính giống nhau ZZ). Khi giảm phân, gà trống (ZZ) chỉ cho một loại giao tử mang Z, còn gà mái (ZW) cho hai loại giao tử: một nửa mang Z và một nửa mang W. Dữ kiện cần cho bài toán: gene nằm trên NST Z không có allele tương đồng trên W sẽ di truyền khác nhau ở hai giới và cho kết quả phép lai thuận – nghịch khác nhau, trong khi gene nằm trên NST thường (A) di truyền giống nhau ở cả gà trống và gà mái.

Lời giải

Nhận xét về điểm khác nhau giữa hai kiểu di truyền

- Gene nằm trên NST thường (A): cả gà trống và gà mái đều có cặp NST thường giống nhau, nên gene được di truyền như nhau ở hai giới. Khi đổi vai trò bố mẹ (đực ↔ cái) trong phép lai thì kết quả không thay đổi (lai thuận và lai nghịch cho đời con giống nhau).

- Gene nằm trên NST Z, không có allele tương đồng trên W: gà trống là ZZZZ (mang 2 allele), gà mái là ZWZW (chỉ mang 1 allele trên Z). Vì vậy gene phân bố không đều ở hai giới và có hiện tượng di truyền chéo: allele trên Z của gà trống truyền cho cả con trống lẫn con mái, còn allele trên Z của gà mái chỉ truyền được cho con trống (vì con mái nhận W từ mẹ). Kết quả là lai thuận và lai nghịch cho đời con khác nhau, đồng thời tỉ lệ kiểu hình thường phân bố không giống nhau ở hai giới.

Phép lai có thể dùng để phân biệt

Dùng phép lai thuận nghịch (lai hai chiều: cho cặp bố mẹ có kiểu hình tương phản lai với nhau theo hai hướng, đổi ngược vai trò đực và cái), rồi so sánh kết quả hai phép lai và sự phân bố kiểu hình theo giới ở đời con:

- Nếu lai thuận và lai nghịch cho kết quả giống nhau, kiểu hình phân bố đều ở cả gà trống và gà mái → tính trạng do gene nằm trên NST thường (A).

- Nếu lai thuận và lai nghịch cho kết quả khác nhau, kiểu hình phân bố không đều giữa hai giới và có hiện tượng di truyền chéo (ví dụ: tính trạng của gà mái truyền cho con trống) → tính trạng do gene nằm trên NST Z không có allele tương đồng trên W.

Kết luận: Có thể dùng phép lai thuận nghịch để phân biệt tính trạng do gene nằm trên NST thường với tính trạng do gene nằm trên NST Z (không có allele trên W), dựa vào việc kết quả lai thuận – nghịch có khác nhau hay không và sự phân bố kiểu hình ở hai giới của đời con.

Đáp số

Dùng phép lai thuận nghịch: nếu lai thuận – nghịch cho kết quả giống nhau (kiểu hình đều ở hai giới) thì gene trên NST thường; nếu khác nhau (phân bố không đều theo giới, có di truyền chéo) thì gene trên NST Z không có allele trên W.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.