Giải Câu hỏi trang 18 SGK Sinh học 11
Đề bài
Các yếu tố ngoại cảnh ảnh hưởng như thế nào đến hoạt động trao đổi nước và khoáng ở thực vật?
Lời giải
Hoạt động trao đổi nước và khoáng ở thực vật (gồm hấp thụ nước, khoáng ở rễ; vận chuyển trong cây; thoát hơi nước ở lá) chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố ngoại cảnh. Các yếu tố chính và cơ chế tác động như sau:
a) Ánh sáng
Ánh sáng ảnh hưởng chủ yếu đến sự đóng/mở khí khổng. Khi có ánh sáng, tế bào hạt đậu quang hợp, tăng chất thẩm thấu, hút nước trương lên làm khí khổng mở → thoát hơi nước tăng → tạo lực kéo (động lực đầu trên) hút dòng nước và khoáng từ rễ lên lá. Ánh sáng còn thúc đẩy quang hợp, làm tăng nhu cầu nước và khoáng của cây.
b) Nhiệt độ
Nhiệt độ ảnh hưởng đến cả quá trình hấp thụ ở rễ và thoát hơi nước ở lá:
- Trong giới hạn thích hợp, nhiệt độ tăng làm tăng hô hấp của rễ, cung cấp năng lượng () cho hấp thụ khoáng chủ động, đồng thời tăng thoát hơi nước.
- Nhiệt độ quá cao làm khí khổng đóng, enzyme và protein màng bị biến tính; nhiệt độ quá thấp làm giảm hô hấp và tính thấm của màng → rễ hấp thụ nước, khoáng kém.
c) Độ ẩm của đất và không khí
- Đất đủ ẩm (và vẫn thoáng khí) giúp rễ hấp thụ nước, khoáng thuận lợi; đất khô hạn làm giảm hấp thụ.
- Không khí càng khô thì chênh lệch nồng độ hơi nước giữa lá và môi trường càng lớn → thoát hơi nước càng mạnh, kéo theo hút nước tăng; không khí ẩm thì thoát hơi nước giảm.
d) Độ pH của đất
Độ pH ảnh hưởng đến dạng tồn tại, độ hòa tan và khả năng hấp thụ các ion khoáng của rễ; mỗi loài cây thích hợp một khoảng pH nhất định (ví dụ ở pH cao khó tan nên cây dễ thiếu sắt dù đất có sắt).
e) Độ thoáng khí (hàm lượng oxygen) của đất
Đất tơi xốp, thoáng khí cung cấp đủ cho rễ hô hấp, tạo cho hấp thụ khoáng chủ động và hấp thụ nước. Đất bị ngập úng, thiếu làm rễ hô hấp kị khí (yếm khí), sinh chất độc, lông hút bị chết → cây hấp thụ nước và khoáng kém.
Kết luận: Các yếu tố ngoại cảnh (ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm đất và không khí, độ pH và độ thoáng khí của đất) tác động đến hấp thụ nước, khoáng ở rễ và thoát hơi nước ở lá, chủ yếu qua hai cơ chế: (1) điều tiết độ mở khí khổng (chi phối thoát hơi nước và lực kéo dòng mạch gỗ) và (2) điều tiết hô hấp của rễ (chi phối hấp thụ khoáng chủ động), qua đó điều chỉnh toàn bộ hoạt động trao đổi nước và khoáng của cây.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.