Sách giáo khoa Sinh học 11

Giải Câu hỏi 2 trang 17 SGK Sinh học 11

Bài 2. Trao đổi nước và khoáng ở thực vật   Đã kiểm chéo

Đề bài

Dựa vào sơ đồ Hình 2.9, kể tên các nguồn cung cấp nitrogen cho cây. Cho biết thực vật có thể sử dụng trực tiếp nitrogen tự do có trong không khí hay không?

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 17 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Sơ đồ vòng chuyển hoá nitrogen trong tự nhiên, thể hiện các nguồn và con đường cung cấp nitrogen cho cây. Phía trên bên trái là KHÍ QUYỂN chứa nitrogen tự do dạng khí N₂ (ghi 'Nitrogen tự do trong không khí'); phía dưới là ĐẤT nơi cây cắm rễ, bên phải là rễ cây với mạch gỗ dẫn lên thân. Chú thích mũi tên: nét liền = 'Quá trình chuyển hoá chính', nét đứt = 'Quá trình chuyển hoá phụ'.

Các con đường biến đổi và cung cấp nitrogen được vẽ như sau:

- Nitrogen tự do N₂ trong không khí đi theo hai nhánh để thành dạng cây hấp thụ được: (1) qua tác động của SẤM SÉT tạo thành NO₃⁻ trong đất; (2) qua VI KHUẨN CỐ ĐỊNH NITROGEN trong đất biến N₂ thành NH₄⁺.

- VẬT CHẤT HỮU CƠ (xác sinh vật) trong đất được VI KHUẨN AMMONIUM phân giải tạo thành NH₄⁺.

- PHÂN BÓN, KHOÁNG VÔ CƠ trong đất cũng cung cấp NH₄⁺ và NO₃⁻ cho đất.

- NH₄⁺ trong đất được VI KHUẨN NITRATE HOÁ chuyển hoá thành NO₃⁻ (mũi tên NH₄⁺ → NO₃⁻).

- Rễ cây hấp thụ hai dạng vô cơ là NH₄⁺ và NO₃⁻ từ đất; trong rễ, NO₃⁻ cùng các hợp chất nitrogen hữu cơ được vận chuyển lên thân qua MẠCH GỖ.

Như vậy, sơ đồ cho thấy nguồn nitrogen cung cấp cho cây gồm: nitrogen tự do (N₂) trong khí quyển được cố định nhờ sấm sét và vi khuẩn cố định nitrogen; nitrogen từ xác sinh vật (chất hữu cơ) được vi khuẩn ammonium phân giải; và nitrogen từ phân bón, khoáng vô cơ trong đất. Cây KHÔNG hấp thụ trực tiếp được N₂ tự do trong không khí mà chỉ hấp thụ nitrogen ở dạng vô cơ NH₄⁺ và NO₃⁻ sau khi N₂ đã được chuyển hoá.

Lời giải

a) Các nguồn cung cấp nitrogen cho cây (dựa vào sơ đồ Hình 2.9):

Theo sơ đồ, nitrogen được cung cấp cho cây từ các nguồn sau:

- Nitrogen tự do (N2N_2) trong khí quyển: được chuyển hoá thành dạng cây hấp thụ được theo hai con đường:
+ Con đường vật lí – hoá học: dưới tác động của sấm sét, N2N_2 được chuyển thành NO3−NO_3^- cung cấp cho đất.
+ Con đường sinh học: nhờ vi khuẩn cố định nitrogen trong đất, N2N_2 được biến đổi thành NH4+NH_4^+.
- Nitrogen từ xác sinh vật (chất hữu cơ) trong đất: được vi khuẩn ammonium (vi khuẩn amôn hoá) phân giải tạo thành NH4+NH_4^+.
- Nitrogen từ phân bón và khoáng vô cơ trong đất: cung cấp trực tiếp các dạng NH4+NH_4^+ và NO3−NO_3^- cho đất.

(Ngoài ra, trong đất NH4+NH_4^+ còn được vi khuẩn nitrate hoá chuyển thành NO3−NO_3^-.)

Cây hấp thụ nitrogen chủ yếu ở hai dạng vô cơ là NH4+NH_4^+ (ammonium) và NO3−NO_3^- (nitrate) từ đất qua rễ.

b) Thực vật có sử dụng trực tiếp nitrogen tự do trong không khí không?

Không. Thực vật không hấp thụ (sử dụng) trực tiếp được nitrogen tự do (N2N_2) trong không khí. Cây chỉ hấp thụ được nitrogen ở dạng vô cơ là NH4+NH_4^+ và NO3−NO_3^-. Vì vậy, nitrogen tự do N2N_2 phải được chuyển hoá (nhờ sấm sét và vi khuẩn cố định nitrogen) thành các dạng NH4+NH_4^+, NO3−NO_3^- thì cây mới sử dụng được.

Đáp số

Nguồn nitrogen: N₂ tự do trong khí quyển (qua sấm sét và vi khuẩn cố định nitrogen), nitrogen từ xác sinh vật (vi khuẩn ammonium phân giải), nitrogen từ phân bón và khoáng vô cơ; cây hấp thụ dạng NH₄⁺ và NO₃⁻Không — cây không sử dụng trực tiếp được N₂ tự do trong không khí, chỉ hấp thụ NH₄⁺ và NO₃⁻

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.