Giải Câu hỏi 1 trang 67 SGK Sinh học 11
Đề bài
Quan sát Hình 10.7, giải thích sự biến động huyết áp trong hệ thống mạch máu.
Hình 10.7. Biến động của huyết áp trong hệ mạch — biểu đồ đường (line chart). Trục tung: Huyết áp (mmHg), chia vạch từ 0 đến 120. Trục hoành: các đoạn mạch máu, chia thành 3 vùng nền màu (trái sang phải): (1) nền hồng — 'Động mạch chủ và các động mạch từ lớn đến nhỏ'; (2) nền tím hẹp — 'Mao mạch'; (3) nền xanh lam — 'Tĩnh mạch từ nhỏ đến lớn và tĩnh mạch chủ'. Hai đường được vẽ: Đường 'Huyết áp tâm thu' (đường trên, nhãn ở ~120 mmHg): bắt đầu khoảng 110–120 mmHg tại động mạch chủ, dao động sóng lên-xuống rõ rệt (sóng mạch) ở vùng động mạch lớn, biên độ sóng thu nhỏ dần khi đi vào động mạch nhỏ, hết dao động hoàn toàn tại mao mạch (khoảng 25–35 mmHg), tiếp tục giảm về gần 0 mmHg ở tĩnh mạch chủ. Đường 'Huyết áp tâm trương' (đường dưới, nhãn ở ~60–70 mmHg): bắt đầu khoảng 70–80 mmHg tại động mạch chủ, dao động cùng pha nhưng biên độ nhỏ hơn, hội tụ với đường tâm thu tại vùng mao mạch, cùng giảm về gần 0 mmHg ở tĩnh mạch chủ. Độ dốc giảm mạnh nhất ở đoạn chuyển từ động mạch nhỏ sang mao mạch.
Lời giải
Huyết áp là áp lực của máu tác dụng lên thành mạch, được tạo ra do lực co bóp của tim đẩy máu vào hệ thống mạch.
a) Quy luật biến động huyết áp
Trong hệ thống mạch máu, huyết áp giảm dần theo chiều dòng máu chảy từ tim đến các cơ quan rồi trở về tim:
- Huyết áp cao nhất ở động mạch chủ (nơi gần tim nhất, trực tiếp nhận lực co bóp của tim; ở người trưởng thành bình thường vào khoảng mmHg, với huyết áp tâm thu mmHg khi tâm thất co và huyết áp tâm trương mmHg khi tâm thất giãn).
- Huyết áp giảm dần khi đi qua động mạch → tiểu động mạch → mao mạch → tĩnh mạch.
- Huyết áp thấp nhất ở tĩnh mạch chủ (nơi xa tim nhất, gần bằng mmHg).
b) Giải thích nguyên nhân
- Khi máu chảy trong hệ mạch luôn có lực ma sát giữa máu với thành mạch và ma sát giữa các phân tử máu với nhau. Lực ma sát này làm tiêu hao dần năng lượng (áp lực) mà tim đã truyền cho máu, nên càng xa tim thì huyết áp càng giảm.
- Sự giảm áp lực diễn ra mạnh nhất khi máu đi qua tiểu động mạch và mao mạch, vì đây là nơi lòng mạch rất nhỏ, sức cản của mạch lớn và tổng tiết diện của hệ mao mạch rất lớn làm tốc độ máu chậm lại, tiêu hao nhiều áp lực.
- Ở phần động mạch, huyết áp còn dao động theo nhịp co giãn của tim (chênh lệch giữa huyết áp tâm thu và tâm trương); càng xa tim, sự dao động này càng giảm, đến mao mạch và tĩnh mạch thì máu chảy gần như liên tục, đều đặn.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.