Giải Bài 2 trang 43 SGK Sinh học 11
Đề bài
Giải thích cơ sở khoa học của việc ngâm hạt giống vào nước và ủ hạt trước khi gieo trồng.
Lời giải
Cơ sở khoa học của việc ngâm và ủ hạt giống trước khi gieo trồng liên quan trực tiếp đến quá trình hô hấp ở thực vật — quá trình phân giải nguyên liệu hữu cơ (chủ yếu là tinh bột, đường) để giải phóng năng lượng cung cấp cho hạt nảy mầm:
a) Ngâm hạt vào nước làm tăng hàm lượng nước trong hạt:
- Hạt khô ở trạng thái tiềm sinh có hàm lượng nước rất thấp nên cường độ hô hấp rất yếu.
- Khi ngâm nước, hạt hút nước, hàm lượng nước tự do trong tế bào tăng lên. Nước là nhân tố cần thiết cho hô hấp: nó hoạt hóa các enzyme phân giải (như enzyme thủy phân tinh bột thành đường), đồng thời là môi trường cho các phản ứng của quá trình hô hấp diễn ra.
- Nhờ đó, cường độ hô hấp tăng mạnh, cung cấp năng lượng và nguyên liệu (các sản phẩm trung gian) cho phôi hạt phân chia, lớn lên và nảy mầm.
b) Ủ hạt tạo điều kiện nhiệt độ và độ ẩm thích hợp cho hô hấp:
- Ủ hạt giữ cho hạt ở nhiệt độ ấm và ẩm ổn định — gần với nhiệt độ tối ưu cho hoạt động của các enzyme hô hấp (thường khoảng 30–35°C), nhờ đó cường độ hô hấp đạt cao nhất, thúc đẩy hạt nảy mầm nhanh và đều.
- Bản thân quá trình hô hấp tỏa nhiệt, nên khi ủ với khối lượng hạt lớn, nhiệt lượng sinh ra làm đống hạt tự ấm lên, càng duy trì điều kiện thuận lợi cho hô hấp và nảy mầm.
c) Lưu ý khi ngâm, ủ: không ngâm quá lâu và phải ủ thoáng khí, bởi hô hấp cần oxygen. Nếu thiếu O₂, hạt chuyển sang lên men (hô hấp kị khí) tạo ra ethanol gây độc, hạt dễ bị thối, hỏng, không nảy mầm được. Vì vậy cần đảo, rửa và cấp đủ không khí trong quá trình ủ.
Kết luận: Ngâm và ủ hạt chính là tạo đủ ba điều kiện cần cho hô hấp (nước, nhiệt độ thích hợp và oxygen) nhằm hoạt hóa và tăng cường hô hấp, cung cấp năng lượng cho phôi hạt nảy mầm nhanh, khỏe và đồng đều.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.