Giải Câu hỏi trang 19 SGK Sinh học 10
Đề bài
Giải thích mối quan hệ giữa các cấp độ tổ chức sống.
Lời giải
Các cấp độ tổ chức của thế giới sống (từ thấp đến cao): nguyên tử → phân tử → bào quan → tế bào → mô → cơ quan → hệ cơ quan → cơ thể → quần thể → quần xã – hệ sinh thái → sinh quyển. Trong đó có bốn cấp độ tổ chức sống cơ bản là: tế bào, cơ thể, quần thể, quần xã – hệ sinh thái.
Mối quan hệ giữa các cấp độ tổ chức sống được thể hiện ở hai mặt sau:
a) Quan hệ về cấu trúc (thứ bậc – nền tảng)
Các cấp độ tổ chức sống có quan hệ chặt chẽ với nhau theo nguyên tắc thứ bậc: tổ chức cấp dưới (nhỏ hơn) làm nền tảng cấu tạo nên tổ chức cấp trên (lớn hơn). Ví dụ: các phân tử cấu tạo nên bào quan, các bào quan cấu tạo nên tế bào; nhiều tế bào tạo nên mô, cơ quan, hệ cơ quan và cơ thể; tập hợp các cá thể cùng loài tạo nên quần thể; nhiều quần thể tạo nên quần xã... Nhờ đó, tế bào là cấp độ tổ chức cơ bản nhất, là đơn vị cấu trúc và chức năng của mọi cơ thể sống.
b) Quan hệ về chức năng (đặc tính nổi trội và hệ thống mở, tự điều chỉnh)
- Tổ chức sống cấp trên không chỉ mang đặc điểm của tổ chức cấp dưới mà còn có những đặc tính nổi trội mà cấp dưới không có. Đặc tính nổi trội được hình thành do sự tương tác giữa các bộ phận cấu thành. Ví dụ: từng tế bào thần kinh riêng lẻ không có khả năng tư duy, nhưng tập hợp khoảng 10¹¹ tế bào thần kinh tạo nên bộ não người lại có khả năng tư duy, ghi nhớ.
- Mỗi cấp độ tổ chức sống đều là một hệ thống mở, thường xuyên trao đổi chất và năng lượng với môi trường và với các cấp độ tổ chức khác, đồng thời có khả năng tự điều chỉnh để duy trì và phát triển. Do đó các cấp độ tổ chức sống liên hệ mật thiết, tác động qua lại và phụ thuộc lẫn nhau, bảo đảm cho thế giới sống tồn tại, vận động và tiến hóa liên tục.
Kết luận: Các cấp độ tổ chức sống có quan hệ mật thiết với nhau: cấp dưới là cơ sở cấu tạo nên cấp trên (về cấu trúc), còn cấp trên mang đặc tính nổi trội và cùng trao đổi chất, năng lượng, tự điều chỉnh để tạo nên một thế giới sống thống nhất (về chức năng).
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.