Sách giáo khoa Sinh học 10

Giải Câu hỏi trang 16 SGK Sinh học 10

Bài 2. Các phương pháp nghiên cứu và học tập môn Sinh học   Đã kiểm chéo

Đề bài

Để hình thành nên một giả thuyết khoa học và kiểm chứng một giả thuyết, chúng ta cần sử dụng cách tư duy khoa học nào? Giải thích.

Lời giải

Để hình thành và kiểm chứng một giả thuyết khoa học, chúng ta cần phối hợp hai cách tư duy khoa học: tư duy quy nạp và tư duy diễn dịch (suy diễn).

a) Hình thành giả thuyết — dùng tư duy quy nạp

- Tư duy quy nạp là cách tư duy đi từ những quan sát, hiện tượng, sự kiện riêng lẻ, cụ thể để khái quát thành một kết luận, nhận định chung.
- Khi quan sát các sự vật, hiện tượng trong tự nhiên, nhà khoa học tổng hợp các dấu hiệu giống nhau, lặp lại và từ đó nêu lên một giả thuyết nhằm giải thích cho các quan sát đó.
- Nhờ vậy, từ nhiều quan sát rời rạc ta đề xuất được một lời giải thích khái quát, tức là hình thành được giả thuyết khoa học.

b) Kiểm chứng giả thuyết — dùng tư duy diễn dịch (suy diễn)

- Tư duy diễn dịch là cách tư duy đi từ cái chung, khái quát (giả thuyết đã nêu) để suy ra những hệ quả, dự đoán cụ thể có thể kiểm tra được.
- Từ giả thuyết, ta suy luận: "Nếu giả thuyết đúng thì khi làm thí nghiệm/kiểm tra sẽ thu được kết quả như thế này…".
- Sau đó tiến hành thí nghiệm, quan sát để đối chiếu với dự đoán: nếu kết quả phù hợp thì giả thuyết được củng cố (chấp nhận); nếu không phù hợp thì phải bác bỏ hoặc chỉnh sửa giả thuyết.

Kết luận: Hình thành giả thuyết cần tư duy quy nạp; kiểm chứng giả thuyết cần tư duy diễn dịch. Hai cách tư duy này gắn bó chặt chẽ trong tiến trình nghiên cứu khoa học.

Đáp số

Hình thành giả thuyết: dùng tư duy quy nạp (đi từ cái riêng → cái chung)Kiểm chứng giả thuyết: dùng tư duy diễn dịch/suy diễn (đi từ cái chung → hệ quả cụ thể để thí nghiệm kiểm tra)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.