Giải Bài 1 trang 65 SGK Ngữ văn 9

Gợi ý trả lời

Bài 1 (trang 65) — Lập bảng đặc điểm nội dung và nghệ thuật của hai bài thơ

Ta lập bảng so sánh hai bài thơ *Tiếng Việt* (Lưu Quang Vũ) và *Mưa xuân* (Nguyễn Bính) theo hai phương diện: nội dung và nghệ thuật.

| Phương diện | Tiếng Việt (Lưu Quang Vũ) | Mưa xuân (Nguyễn Bính) |
|---|---|---|
| Đề tài | Tiếng mẹ đẻ — tiếng Việt | Mùa xuân và tình yêu nơi làng quê Bắc Bộ |
| Nội dung chính | Ca ngợi vẻ đẹp, sự giàu có, trong sáng và sức sống bền bỉ của tiếng Việt; tiếng Việt gắn với lịch sử, với đời sống lao động, với tâm hồn và số phận dân tộc. Qua đó thể hiện tình yêu tha thiết, lòng tự hào và ý thức giữ gìn tiếng mẹ đẻ. | Vẽ nên bức tranh mùa xuân tươi đẹp, đằm thắm của làng quê trong mưa xuân; đồng thời khắc họa diễn biến tâm trạng của cô gái quê trong tình yêu: từ náo nức, hồi hộp, hi vọng đến buồn tủi, lỡ làng, thất vọng. |
| Tình cảm, cảm xúc | Trân trọng, yêu thương, tự hào; giọng tâm tình thiết tha, sâu lắng. | Trong trẻo, e ấp rồi chuyển sang bâng khuâng, xót xa, tiếc nuối. |
| Thể thơ | Thơ tám chữ (chủ yếu tám tiếng mỗi dòng), nhịp điệu uyển chuyển, tha thiết. | Thơ bảy chữ (thất ngôn), gần với lối thơ truyền thống, nhịp nhàng, mềm mại. |
| Hình ảnh, chi tiết | Hình ảnh phong phú, gần gũi, giàu sức gợi: tiếng Việt trong lời ru, trong tục ngữ ca dao, trong lời ăn tiếng nói hằng ngày; nhiều so sánh với đất cày, lụa, tre ngà, gió nước… | Hình ảnh bình dị, đậm chất quê: mưa xuân, hoa xoan, khung cửi, hội chèo (làng Đặng), thôn Đoài…; hình ảnh chọn lọc, giàu chất tạo hình và gợi tâm trạng. |
| Biện pháp tu từ | So sánh, ẩn dụ, liệt kê, điệp ngữ; nhiều liên tưởng độc đáo làm nổi bật vẻ đẹp của tiếng Việt. | So sánh, nhân hóa, ẩn dụ; dùng cảnh để tả tình (tả cảnh ngụ tình), chi tiết mưa xuân vừa là cảnh vừa gợi tâm trạng. |
| Giọng điệu, ngôn ngữ | Giọng trữ tình, trang trọng mà tha thiết; ngôn ngữ trau chuốt, giàu hình ảnh và nhạc điệu. | Giọng nhẹ nhàng, chân chất, đậm màu sắc dân gian; ngôn ngữ mộc mạc, gần với lời ăn tiếng nói của người dân quê ("chân quê"). |

Nhận xét chung: Cả hai bài đều là thơ trữ tình, giàu hình ảnh và nhạc điệu, thể hiện tình yêu quê hương, đất nước, con người Việt Nam. Tuy nhiên *Tiếng Việt* nghiêng về cảm hứng ngợi ca mang tính khái quát về văn hóa — ngôn ngữ dân tộc, còn *Mưa xuân* nghiêng về bức tranh đời sống và tâm trạng cá nhân cụ thể của người con gái quê, mang đậm hồn quê "chân quê" đặc trưng của Nguyễn Bính.