Giải Câu 4 trang 120 SGK Ngữ văn 9
Đề bài
Những yếu tố lịch sử, xã hội nào có ảnh hưởng quan trọng, tạo nên các đặc điểm nổi bật của văn học Việt Nam thế kỉ XX?
(văn bản: Lược sử văn học Việt Nam (Theo Trần Đình Sử (Chủ biên)))
Gợi ý trả lời
Câu 4. Văn học Việt Nam thế kỉ XX mang nhiều đặc điểm mới mẻ, khác hẳn văn học trung đại. Những đặc điểm nổi bật ấy được hình thành từ các yếu tố lịch sử, xã hội quan trọng sau:
a) Cuộc xâm lược và quá trình khai thác thuộc địa của thực dân Pháp. Đầu thế kỉ XX, nước ta trở thành thuộc địa của Pháp. Sự tiếp xúc với văn hóa phương Tây, với đời sống đô thị, báo chí, nhà in, nghề xuất bản và tầng lớp trí thức Tây học đã tạo điều kiện cho văn học thoát khỏi khuôn khổ trung đại để hiện đại hóa. Nhờ đó xuất hiện nhiều thể loại mới (tiểu thuyết, truyện ngắn, kịch nói, phê bình…) và lối viết, lối cảm, lối nghĩ mới.
b) Sự phổ biến của chữ Quốc ngữ cùng báo chí, xuất bản. Chữ Quốc ngữ dần thay thế chữ Hán, chữ Nôm, trở thành phương tiện sáng tác và truyền bá văn học rộng rãi trong công chúng. Đây là cơ sở quan trọng để văn học hiện đại phát triển mạnh mẽ, đến với đông đảo người đọc.
c) Phong trào yêu nước và cách mạng giải phóng dân tộc. Suốt thế kỉ XX, dân tộc ta liên tục đấu tranh giành và bảo vệ độc lập: từ các phong trào yêu nước đầu thế kỉ đến sự ra đời và lãnh đạo của Đảng Cộng sản, Cách mạng tháng Tám 1945, rồi hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ. Hiện thực lịch sử hào hùng, bi tráng ấy đã tạo nên một nền văn học cách mạng giàu tinh thần yêu nước, cổ vũ chiến đấu, gắn bó mật thiết với vận mệnh dân tộc, với nhân dân.
d) Những biến động xã hội sâu sắc và công cuộc đổi mới. Chiến tranh, sự đổi thay của đời sống xã hội và nhất là công cuộc đổi mới đất nước từ năm 1986 đã mở ra cảm hứng mới, đề tài mới, cách nhìn đa dạng hơn về con người và cuộc sống, khiến văn học ngày càng phong phú, dân chủ và gần với đời sống thường nhật.
Kết luận: Chính các yếu tố — ách thống trị của thực dân Pháp cùng quá trình tiếp xúc văn hóa phương Tây, sự phổ biến của chữ Quốc ngữ và báo chí, phong trào yêu nước – cách mạng giải phóng dân tộc, và những biến động xã hội cùng công cuộc đổi mới — đã tạo nên các đặc điểm nổi bật của văn học Việt Nam thế kỉ XX: tính hiện đại và tốc độ hiện đại hóa nhanh, tinh thần yêu nước và cách mạng sâu sắc, gắn bó với nhân dân, phát triển mạnh về thể loại và ngày càng phong phú, đa dạng.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.