Giải Bài 1 trang 55 SGK Ngữ văn 9

Gợi ý trả lời

Cách làm: Với mỗi từ, ta nhắc lại nghĩa gốc để làm nền, chỉ ra nghĩa chuyển mới xuất hiện (thường gắn với đời sống hiện đại), rồi đặt một câu dùng từ theo đúng nghĩa mới ấy.

a) ngân hàng
- Nghĩa gốc: tổ chức kinh tế hoạt động trong lĩnh vực tiền tệ, tín dụng (nhận gửi, cho vay tiền).
- Nghĩa chuyển mới: nơi lưu giữ, tập hợp và bảo quản một loại tài nguyên nào đó để cung cấp, sử dụng khi cần (như *ngân hàng đề thi, ngân hàng máu, ngân hàng dữ liệu, ngân hàng gen*).
- Đặt câu: *Nhà trường đang xây dựng ngân hàng đề thi để phục vụ kì kiểm tra cuối học kì.*

b) cổng
- Nghĩa gốc: lối ra vào được xây hoặc dựng ở hàng rào, tường bao của một khu vực (cổng nhà, cổng làng, cổng trường).
- Nghĩa chuyển mới: điểm/giao diện để kết nối, truy cập trên máy tính và mạng internet (như *cổng thông tin điện tử, cổng USB, cổng thanh toán*).
- Đặt câu: *Em truy cập cổng thông tin điện tử của nhà trường để tra cứu điểm thi.*

c) gạo cội
- Nghĩa gốc: (nói về cây gạo) cây gạo già, lâu năm, gốc to chắc (*cội* là gốc cây, cây lâu năm).
- Nghĩa chuyển mới: (nói về người) lâu năm trong nghề, dày dạn kinh nghiệm, tài năng và có uy tín trong một lĩnh vực (như *nghệ sĩ gạo cội, diễn viên gạo cội*).
- Đặt câu: *Ông là một nghệ sĩ gạo cội của làng chèo Việt Nam.*

d) lăn tăn
- Nghĩa gốc: (chỉ sóng nước) gợn lên thành những gợn nhỏ liên tiếp trên mặt nước (*mặt hồ lăn tăn gợn sóng*).
- Nghĩa chuyển mới: còn băn khoăn, do dự, đắn đo, suy nghĩ chưa dứt khoát về một điều gì đó (thường là chuyện nhỏ).
- Đặt câu: *Cậu ấy vẫn còn lăn tăn mãi về việc có nên tham gia cuộc thi hay không.*