Giải Câu 5 trang 105 SGK Ngữ văn 9

Gợi ý trả lời

a) Cách tác giả tự bộc lộ mình trong bài thơ

- Trong *Tình sông núi*, Trần Mai Ninh không đứng ngoài để quan sát mà trực tiếp xưng "tôi", đưa cái tôi trữ tình vào giữa dòng cảm xúc. Nhà thơ tự bộc lộ mình qua tình yêu nồng nàn, say đắm với quê hương, đất nước: yêu từng tên đất, tên làng, từng con sông, ngọn núi, từng con người lao động, chiến đấu trên mảnh đất miền Trung.

- Cái tôi ấy bộc lộ bằng cảm xúc trực tiếp, sôi nổi, thiết tha. Những câu cảm thán, những điệp ngữ, những lời gọi tên dồn dập ("Tôi yêu…", "Tôi lim dim cặp mắt…") cho thấy một tâm hồn đang rung lên vì yêu thương, tự hào. Tác giả không giấu cảm xúc mà để nó trào ra mãnh liệt.

- Nhà thơ còn tự bộc lộ mình như một con người của kháng chiến, của nhân dân: gắn bó máu thịt với cuộc sống lao động và chiến đấu, hòa niềm vui, nỗi đau riêng vào vận mệnh chung của đất nước. Cái tôi cá nhân vì thế không nhỏ bé, cô lẻ mà lớn lên, hòa vào cái ta cộng đồng.

- Giọng điệu bộc lộ cũng rất đặc trưng: vừa trữ tình tha thiết (khi nói về tình yêu quê hương), vừa hào hùng, rắn rỏi (khi nói về ý chí, về sức mạnh dân tộc), thể hiện một cái tôi vừa giàu cảm xúc vừa mạnh mẽ, kiên định.

b) Tác giả xác lập chỗ đứng của mình giữa cộng đồng dân tộc như thế nào

- Tác giả không tách mình ra khỏi cộng đồng mà tự đặt mình ở giữa nhân dân, giữa non sông đất nước. "Tôi" trong bài thơ là một thành viên của khối đại đoàn kết dân tộc, chung niềm yêu thương và chung chí hướng đấu tranh.

- Chỗ đứng ấy là đứng về phía nhân dân, phía đất nước đang kháng chiến: nhà thơ gắn tình riêng với tình chung, lấy tình yêu Tổ quốc, yêu sông núi làm lẽ sống. Cái tôi hòa vào cái ta, biến tình cảm cá nhân thành tình cảm của cả dân tộc.

- Qua đó, tác giả khẳng định một quan niệm: cá nhân chỉ thực sự lớn lao, có ý nghĩa khi gắn bó với cộng đồng, với vận mệnh dân tộc. Chỗ đứng của nhà thơ vì thế là chỗ đứng của một công dân – chiến sĩ yêu nước, sẵn sàng sống và chiến đấu cho sông núi quê hương.

→ Như vậy, bằng cái tôi trữ tình bộc lộ trực tiếp, nồng nhiệt, Trần Mai Ninh đã tự xác lập chỗ đứng của mình giữa lòng cộng đồng dân tộc, hòa cái riêng vào cái chung, thể hiện tình yêu nước sâu nặng và ý thức trách nhiệm với Tổ quốc.