Giải Câu hỏi trang 98 SGK Ngữ văn 9

Gợi ý trả lời

Xác định yêu cầu: Câu hỏi đặt ở hộp "Chú ý" yêu cầu tìm *điều kiện then chốt* (nguyên nhân cốt lõi) khiến "thiên nhiên thứ hai" ra đời, dựa vào chính ngữ liệu.

a) Đọc kĩ mạch lập luận của đoạn trích:
- Thoạt đầu, con người "lệ thuộc gần như hoàn toàn và nặng nề vào môi sinh tự nhiên" → ở giai đoạn này con người *chưa* tạo ra thiên nhiên thứ hai.
- Tác giả dùng liên từ đối lập "nhưng về bản thể" để chuyển ý: con người "là một sinh vật có tư duy, có ý thức, có mô hình hành động được lựa chọn và chịu trách nhiệm về sự lựa chọn của mình".
- Chính nhờ đặc tính bản thể ấy mà "con người không thích nghi thụ động với hoàn cảnh tự nhiên, mà là ứng biến – thích ứng và biến đổi nó – xây dựng các hệ sinh thái – nhân văn mà nhiều người gọi là thiên nhiên thứ hai".

b) Rút ra điều kiện then chốt:
Điều kiện then chốt dẫn đến sự xuất hiện của "thiên nhiên thứ hai" chính là bản thể/năng lực đặc biệt của con người: con người là sinh vật có tư duy, có ý thức, biết lựa chọn mô hình hành động và chịu trách nhiệm về lựa chọn ấy. Nhờ năng lực này, con người không thụ động chịu lệ thuộc tự nhiên mà chủ động *ứng biến – thích ứng và biến đổi* tự nhiên, từ đó kiến tạo nên các hệ sinh thái – nhân văn, tức "thiên nhiên thứ hai".

Kiểm tra lại: Mọi hành động "biến đổi", "xây dựng" trong câu đều bắt nguồn trực tiếp từ việc con người "có tư duy, có ý thức" (được nêu ngay trước đó bằng quan hệ nhân – quả "do vậy mà"). Vậy đáp án phù hợp với logic của ngữ liệu.