Sách giáo khoa Ngữ văn 8 Tập một

Giải Bài 2 trang 70 SGK Ngữ văn 8

Nam quốc sơn hà   Gợi ý trả lời

Đề bài

Từ "cư" trong nguyên tác có thể dịch là "ngự" (cai quản), cũng có thể dịch là "ở" (cư trú). Theo em, cách dịch nào thể hiện được rõ tinh thần của một bản "tuyên ngôn độc lập" hơn? Hãy lí giải ý kiến của em.
(văn bản: Nam quốc sơn hà)

Gợi ý trả lời

a) Hiểu nghĩa hai cách dịch chữ "cư" (居)

Câu mở đầu nguyên tác: "Nam quốc sơn hà Nam đế cư" (Sông núi nước Nam, vua Nam ở/cai quản).

- Dịch "cư" là "ngự" (cai quản, trị vì): nhấn mạnh quyền *làm chủ, cai trị, nắm giữ chủ quyền* của vua Nam đối với giang sơn nước Nam.
- Dịch "cư" là "ở" (cư trú): chỉ nói đến việc *sinh sống, trú ngụ* trên vùng đất ấy, thiên về nghĩa chỗ ở.

b) Lựa chọn và lí giải

Theo em, cách dịch "cư" là "ngự" (cai quản) thể hiện rõ tinh thần của một bản *tuyên ngôn độc lập* hơn. Lí do:

- Bản chất của một bản tuyên ngôn độc lập là khẳng định chủ quyền – tức quyền làm chủ, quyền cai trị một quốc gia – chứ không chỉ khẳng định nơi cư trú. Chữ "ngự/cai quản" trực tiếp nói lên điều cốt lõi ấy.
- Hai chữ "Nam đế" (vua Nam) đặt ngang hàng với "Bắc đế" (hoàng đế phương Bắc). Việc vua Nam "cai quản" sông núi nước Nam khẳng định nước Nam có vua riêng, có quyền tự chủ, *bình đẳng, ngang hàng* với phương Bắc – phủ nhận tư tưởng nước lớn coi nước ta là chư hầu.
- Nghĩa "cai quản" gắn liền với ý thức về lãnh thổ – chủ quyền – người đứng đầu đất nước, làm cho lời tuyên bố mang khí phách đanh thép, dõng dạc, đầy tự hào dân tộc; trong khi nghĩa "ở" chỉ dừng ở mức sinh sống nên sức khẳng định chủ quyền yếu hơn nhiều.
- Nghĩa "cai quản" cũng ăn khớp với mạch lập luận toàn bài: ranh giới nước Nam đã được "định phận tại thiên thư" (sách trời định sẵn), nên việc vua Nam cai quản vùng đất ấy là *chính nghĩa, thiêng liêng, bất khả xâm phạm* – làm cơ sở cho lời cảnh cáo kẻ thù ở hai câu cuối.

c) Kết luận

Vì tuyên ngôn độc lập là tuyên bố về *quyền làm chủ đất nước* nên cách dịch "cư" = "ngự" (cai quản) diễn đạt đúng và mạnh mẽ nhất tinh thần độc lập, tự chủ của dân tộc.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.