Giải Bài 1 trang 64 SGK Ngữ văn 8
Đề bài
Tìm câu chủ đề trong các đoạn văn sau, từ đó, xác định kiểu đoạn văn (diễn dịch, quy nạp). Phân tích tác dụng của từng cách thức tổ chức đoạn văn.
a. Ta thường nghe: Kỉ Tín đem mình chết thay, cứu thoát cho Cao Đế; Do Vu chìa lưng chịu giáo, che chở cho Chiêu Vương; Dự Nhượng nuốt than báo thù cho chủ; Thân Khoái chặt tay chết theo nạn của vua; Kính Đức, một chàng tuổi trẻ, thân phò Thái Tông thoát khỏi vòng vây Thế Sung; Cảo Khanh, một bề tôi xa, miệng mắng Lộc Sơn, không theo mưu kế nghịch tặc. Từ xưa, các bậc trung thần nghĩa sĩ bỏ mình vì nước, đời nào không có? Giả sử các bậc đó cứ khư khư theo thói nữ nhi thường tình, thì cũng chết già ở xó cửa, sao có thể lưu danh sử sách, cùng trời đất muôn đời bất hủ được!
(Trần Quốc Tuấn, Hịch tướng sĩ)
b. Đồng phục không chỉ đẹp mà còn góp phần tạo nên bản sắc của mỗi trường. Cậu này là học sinh Trường THCS Lê Quý Đôn, bạn ấy thuộc Trường THCS Lương Thế Vinh, còn cô bé kia học ở Trường THCS Đặng Thai Mai,... tất cả đều được nhận ra nhờ bộ đồng phục mà họ mặc. Trong cuộc thi "Nhóm bạn lí tưởng" ở huyện, "màu cờ sắc áo" không chỉ thể hiện ở tài trí của năm bạn trong đội hình thi đấu trên sân khấu, mà còn ở các nhóm cổ động viên tưng bừng, nổi bật trong bộ đồng phục của trường mình trên khán đài.
(Dẫn theo Ngữ văn 6, tập hai (Kết nối tri thức với cuộc sống), NXB Giáo dục Việt Nam, 2021, tr. 67)
Gợi ý trả lời
a. Đoạn trích *Hịch tướng sĩ* (Trần Quốc Tuấn)
- Câu chủ đề: "Từ xưa, các bậc trung thần nghĩa sĩ bỏ mình vì nước, đời nào không có?" — câu này đứng ở cuối phần nêu dẫn chứng (sau khi đã kể hàng loạt tấm gương: Kỉ Tín, Do Vu, Dự Nhượng, Thân Khoái, Kính Đức, Cảo Khanh).
- Kiểu đoạn văn: Quy nạp. Đoạn đi từ những chi tiết, dẫn chứng cụ thể (các tấm gương trung thần nghĩa sĩ xả thân vì chủ, vì nước) rồi mới khái quát lên thành ý chung ở câu chủ đề đặt về cuối. (Câu sau cùng "Giả sử các bậc đó..." là câu bình luận mở rộng, nhấn mạnh thêm cho ý khái quát.)
- Tác dụng của cách tổ chức: Việc nêu một loạt dẫn chứng xác thực, dồn dập trước rồi mới rút ra kết luận khiến lí lẽ trở nên giàu sức thuyết phục, không thể chối cãi; người đọc (tướng sĩ) tự mình thấm thía qua từng tấm gương rồi mới gặp lời khái quát, nên dễ đồng tình. Cách quy nạp còn tạo giọng điệu hùng hồn, tăng dần cảm xúc, khích lệ mạnh mẽ lòng trung nghĩa và ý chí xả thân vì nước.
b. Đoạn văn về đồng phục (dẫn theo *Ngữ văn 6*, tập hai)
- Câu chủ đề: "Đồng phục không chỉ đẹp mà còn góp phần tạo nên bản sắc của mỗi trường." — câu này đứng ở đầu đoạn.
- Kiểu đoạn văn: Diễn dịch. Câu chủ đề nêu ý khái quát đặt ở đầu, các câu sau triển khai, làm rõ bằng những dẫn chứng cụ thể (học sinh được nhận ra nhờ đồng phục của từng trường: THCS Lê Quý Đôn, Lương Thế Vinh, Đặng Thai Mai; "màu cờ sắc áo" trong cuộc thi "Nhóm bạn lí tưởng").
- Tác dụng của cách tổ chức: Đặt câu chủ đề ở đầu giúp nêu rõ ngay ý chính, người đọc nắm được vấn đề từ đầu; các câu sau lần lượt chứng minh, giải thích nên ý được sáng tỏ, mạch lạc, dễ theo dõi, làm nổi bật vai trò của đồng phục trong việc tạo nên bản sắc riêng của mỗi trường.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.