Sách giáo khoa Ngữ văn 8 Tập một

Giải Câu 2 trang 63 SGK Ngữ văn 8

Văn bản: Hịch tướng sĩ (Trần Quốc Tuấn)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Xác định bố cục của bài hịch và nêu rõ vai trò của từng phần trong việc thực hiện mục đích mà bài hịch hướng tới.
(văn bản: Hịch tướng sĩ – Trần Quốc Tuấn)

Gợi ý trả lời

Xác định bố cục và vai trò của từng phần trong bài "Hịch tướng sĩ"

Bài hịch được Trần Quốc Tuấn viết nhằm mục đích khích lệ lòng yêu nước, ý chí căm thù giặc và tinh thần quyết chiến quyết thắng của tướng sĩ; đồng thời kêu gọi họ ra sức học tập "Binh thư yếu lược" để chuẩn bị chống quân Mông – Nguyên. Để thực hiện mục đích ấy, bài hịch được tổ chức thành bốn phần chặt chẽ, lập luận theo trình tự tăng tiến:

a) Phần 1 — Từ đầu đến *"...còn lưu tiếng tốt"*.
- Nội dung: Nêu gương các bậc trung thần nghĩa sĩ đã xả thân vì chủ, vì nước được lưu danh trong sử sách (Kỉ Tín, Do Vu, Dự Nhượng, Kính Đức, Cảo Khanh...).
- Vai trò: Khích lệ ý chí lập công danh, xả thân vì nước; tạo điểm tựa về lí lẽ và tình cảm, nêu tấm gương để tướng sĩ noi theo ngay từ đầu bài hịch.

b) Phần 2 — Từ *"Huống chi ta cùng các ngươi..."* đến *"...ta cũng vui lòng"*.
- Nội dung: Tố cáo tội ác, sự ngang ngược của kẻ thù (sứ giặc đi lại nghênh ngang, đòi ngọc lụa, vét của kho...) và bày tỏ trực tiếp nỗi lòng, lòng căm thù giặc sục sôi của vị chủ tướng ("ruột đau như cắt", "dẫu cho trăm thân này phơi ngoài nội cỏ... ta cũng vui lòng").
- Vai trò: Khơi dậy lòng căm thù giặc và khích lệ tinh thần yêu nước; dùng tấm gương chính bản thân chủ tướng để cảm hóa, làm gương cho tướng sĩ.

c) Phần 3 — Từ *"Các ngươi ở cùng ta..."* đến *"...không muốn vui vẻ phỏng có được không?"*.
- Nội dung: Phần dài và quan trọng nhất; phân tích phải – trái, đúng – sai: nhắc lại ân tình chủ – tướng, phê phán nghiêm khắc những thái độ, hành động sai lầm (thờ ơ, ham chơi, vui thú tầm thường) và chỉ ra hậu quả tai hại nếu không lo rèn luyện; đồng thời nêu rõ việc đúng nên làm.
- Vai trò: Vừa khích lệ lòng tự trọng, ý thức trách nhiệm, vừa dùng lí lẽ sắc bén để tướng sĩ nhận ra sai lầm, chuyển hóa nhận thức, từ đó tự nguyện đi đến hành động đúng.

d) Phần 4 — Phần còn lại.
- Nội dung: Nêu nhiệm vụ cụ thể, cấp bách: kêu gọi tướng sĩ phải chuyên tâm học tập "Binh thư yếu lược", nâng cao cảnh giác, luyện tập võ nghệ để đánh giặc; vạch rõ ranh giới giữa địch và ta ("ai nấy đều là kẻ nghịch thù").
- Vai trò: Chốt lại vấn đề, chuyển từ nhận thức sang hành động; trực tiếp thực hiện mục đích cuối cùng của bài hịch là kêu gọi tướng sĩ ra sức rèn luyện, sẵn sàng chiến đấu.

Nhận xét chung: Bốn phần được sắp xếp theo mạch lập luận tăng tiến, chặt chẽ — từ nêu gương → khơi lòng căm thù → phân tích đúng sai, phê phán → kêu gọi hành động. Cách tổ chức ấy vừa tác động đến lí trí, vừa đánh thức tình cảm, khiến mục đích khích lệ lòng yêu nước và tinh thần quyết chiến của bài hịch đạt hiệu quả cao nhất.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.