Giải Câu 4 trang 44 SGK Ngữ văn 8
Đề bài
Bài thơ tái hiện cảnh vật và cuộc sống con người trong nhiều khoảng không gian. Em hãy chỉ ra những khoảng không gian đó theo trình tự được miêu tả trong bài thơ.
(văn bản: Thiên Trường vãn vọng - Trần Nhân Tông)
Gợi ý trả lời
Bài thơ: *Thiên Trường vãn vọng* (Trần Nhân Tông)
> Thôn hậu thôn tiền đạm tự yên,
> Bán vô bán hữu tịch dương biên.
> Mục đồng địch lí ngưu quy tận,
> Bạch lộ song song phi hạ điền.
Bài thơ miêu tả cảnh vật và cuộc sống con người theo một trình tự không gian từ bao quát đến cụ thể, từ xa đến gần. Có thể chỉ ra lần lượt các khoảng không gian sau:
a) Không gian xóm thôn (câu 1): "Thôn hậu thôn tiền đạm tự yên" — *trước thôn, sau thôn.* Đây là không gian làng quê rộng, bao quát; các xóm thôn nối tiếp nhau đều chìm trong làn sương khói mờ nhạt lúc chiều buông, tạo nên vẻ êm đềm, tĩnh lặng, nên thơ.
b) Không gian cảnh vật trong ánh chiều tà (câu 2): "Bán vô bán hữu tịch dương biên" — *bên ánh chiều, cảnh vật nửa như có nửa như không.* Không gian được nhìn bao trùm trong bóng hoàng hôn, cảnh mờ ảo, hư thực đan xen, gợi cảm giác bâng khuâng, huyền ảo.
c) Không gian đường làng / đồng quê với con người (câu 3): "Mục đồng địch lí ngưu quy tận" — *trên đường về, trong tiếng sáo, đàn trâu theo trẻ chăn trâu về hết.* Từ cảnh vật, không gian chuyển sang gắn với cuộc sống con người: hình ảnh mục đồng thổi sáo lùa trâu về làng, sinh động, bình dị, ấm áp.
d) Không gian cánh đồng (câu 4): "Bạch lộ song song phi hạ điền" — *từng đôi cò trắng bay xuống cánh đồng.* Không gian mở ra ngoài đồng ruộng với hình ảnh những cánh cò trắng chao liệng, điểm tô cho bức tranh quê thanh bình, trong trẻo.
Nhận xét: Trình tự không gian đi từ xóm thôn → cảnh vật trong ánh tịch dương → đường làng (mục đồng, đàn trâu) → cánh đồng (cánh cò). Đó là sự chuyển dịch từ xa đến gần, từ bao quát đến cụ thể, hòa quyện cảnh vật thiên nhiên với cuộc sống con người, thể hiện tình yêu quê hương, sự gắn bó với cuộc sống dân dã của nhà vua – thi sĩ Trần Nhân Tông.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.