Sách giáo khoa Ngữ văn 8 Tập một

Giải Bài 1 trang 42 SGK Ngữ văn 8

Thực hành tiếng Việt (Bài 1): Từ tượng hình và từ tượng thanh   Gợi ý trả lời

Đề bài

NGỮ LIỆU: a. Ao thu lạnh lẽo nước trong veo, / Một chiếc thuyền câu bé tẻo teo. / [...] Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt, / Ngõ trúc quanh co khách vắng teo. (Nguyễn Khuyến, Thu điếu)
b. Líu lo kìa giọng vàng anh / Mùa xuân vắt vẻo trên nhành lộc non. (Ngô Văn Phú, Mùa xuân)
c. Tôi không nhớ tôi đã nghe tiếng chổi non tách vỏ vào lúc nào, tôi cũng không nhớ tôi đã nghe tiếng chim lích chích mổ hạt từ đâu, nhưng tôi cảm nhận tất cả một cách rõ rệt trong từng mạch máu đang phập phồng bên dưới làn da. (Nguyễn Nhật Ánh, Tôi là Bê-tô)

Chỉ ra các từ tượng hình và từ tượng thanh trong những trường hợp sau:

a. Ao thu lạnh lẽo nước trong veo,
Một chiếc thuyền câu bé tẻo teo.
[...] Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt,
Ngõ trúc quanh co khách vắng teo.
(Nguyễn Khuyến, Thu điếu)

b. Líu lo kìa giọng vàng anh
Mùa xuân vắt vẻo trên nhành lộc non.
(Ngô Văn Phú, Mùa xuân)

c. Tôi không nhớ tôi đã nghe tiếng chổi non tách vỏ vào lúc nào, tôi cũng không nhớ tôi đã nghe tiếng chim lích chích mổ hạt từ đâu, nhưng tôi cảm nhận tất cả một cách rõ rệt trong từng mạch máu đang phập phồng bên dưới làn da.
(Nguyễn Nhật Ánh, Tôi là Bê-tô)

Gợi ý trả lời

Nhắc lại kiến thức (SGK Ngữ văn 8, KNTT):

- Từ tượng hình là từ gợi tả hình ảnh, dáng vẻ, trạng thái của sự vật.
- Từ tượng thanh là từ mô phỏng âm thanh của tự nhiên, của con người.

Dựa vào đó, ta xét từng ngữ liệu:

a.
> Ao thu lạnh lẽo nước *trong veo*, / Một chiếc thuyền câu bé *tẻo teo*. / [...] Tầng mây *lơ lửng* trời xanh ngắt, / Ngõ trúc *quanh co* khách *vắng teo*.

- Từ tượng hình: *trong veo* (gợi độ trong của nước), *tẻo teo* (gợi hình ảnh nhỏ bé), *lơ lửng* (gợi trạng thái tầng mây trôi nhẹ trên trời), *quanh co* (gợi dáng ngõ trúc uốn lượn), *vắng teo* (gợi cảnh vắng vẻ).
- Từ tượng thanh: không có.

b.
> *Líu lo* kìa giọng vàng anh / Mùa xuân *vắt vẻo* trên nhành lộc non.

- Từ tượng thanh: *líu lo* (mô phỏng tiếng hót của chim vàng anh).
- Từ tượng hình: *vắt vẻo* (gợi dáng đậu/ở trên cao, chông chênh).

c.
> Tôi [...] đã nghe tiếng chim *lích chích* mổ hạt [...] trong từng mạch máu đang *phập phồng* bên dưới làn da.

- Từ tượng thanh: *lích chích* (mô phỏng tiếng chim nhỏ).
- Từ tượng hình: *phập phồng* (gợi trạng thái mạch máu phồng lên xẹp xuống theo nhịp đập).

Kiểm tra lại: Các từ nêu trên đều là từ láy gợi tả hình ảnh (tượng hình) hoặc mô phỏng âm thanh (tượng thanh), phù hợp với khái niệm trong SGK.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.