Giải Bài 1 trang 24 SGK Ngữ văn 8
Đề bài
Chỉ ra từ ngữ địa phương và tác dụng của việc sử dụng những từ ngữ đó trong các trường hợp sau:
a. Ai đi vô nơi đây
Xin dừng chân xứ Nghệ.
(Huy Cận, Ai vô xứ Nghệ)
b. Đến bờ ni anh bảo:
"Ruộng mình quên cày xáo
Nên lúa chín không đều.
Nhớ lấy để mùa sau
Nhà cố làm cho tốt".
(Trần Hữu Thung, Thăm lúa)
c. Chừ đây Huế, Huế ơi! Xiềng gông xưa đã gãy
Hãy bay lên! Sông núi của ta rồi!
(Tố Hữu, Huế tháng Tám)
d. – Nói như cậu thì... còn chi là Huế!
(Hoàng Phủ Ngọc Tường, Chuyện cơm hến)
e. Má, tánh lo xa. Chứ gió chướng vào mùa thì lúa cũng vừa chín tới, hi vọng rực lên theo màu lúa.
(Nguyễn Ngọc Tư, Trở gió)
Gợi ý trả lời
Nhận xét chung: Từ ngữ địa phương là từ ngữ chỉ được dùng ở một (hoặc một số) địa phương nhất định. Trong các trường hợp dưới đây, các tác giả dùng từ ngữ địa phương để tạo sắc thái vùng miền, làm cho lời thơ, lời văn chân thực, sinh động, gần gũi và thể hiện tình cảm gắn bó với quê hương.
a.
- Từ ngữ địa phương: vô (từ địa phương miền Trung – Nam Bộ), tương ứng với từ toàn dân vào.
- Tác dụng: gợi không khí, giọng điệu mộc mạc của người xứ Nghệ, tạo sắc thái địa phương cho lời mời gọi, khiến câu thơ thêm thân tình, gần gũi.
b.
- Từ ngữ địa phương: ni (miền Trung), tương ứng với từ toàn dân này.
- Tác dụng: tái hiện lời ăn tiếng nói đời thường của người dân quê, làm cho lời dặn dò trong bài thơ chân thực, mộc mạc, đậm màu sắc địa phương.
c.
- Từ ngữ địa phương: chừ (miền Trung – Huế), tương ứng với từ toàn dân bây giờ.
- Tác dụng: in đậm giọng điệu, sắc thái con người xứ Huế, làm cho tiếng reo vui trước ngày giải phóng thêm thiết tha, giàu cảm xúc.
d.
- Từ ngữ địa phương: chi (miền Trung), tương ứng với từ toàn dân gì.
- Tác dụng: thể hiện khẩu ngữ, giọng nói đặc trưng của người Huế, làm cho lời nói trong câu chuyện tự nhiên, sinh động và giàu bản sắc địa phương.
e.
- Từ ngữ địa phương: má (miền Nam) = mẹ; tánh (miền Nam) = tính (ngoài ra còn các từ mang sắc thái Nam Bộ như *gió chướng*, *chín tới*).
- Tác dụng: mang đậm màu sắc Nam Bộ, khắc họa chân thực hình ảnh người má và cuộc sống nơi đồng bằng sông nước, làm lời văn thêm gần gũi, giàu tình cảm.
Kiểm tra lại: Mỗi trường hợp đều đúng một (hoặc hai) từ địa phương kèm từ toàn dân tương ứng và tác dụng chung là tạo sắc thái địa phương, làm lời thơ/văn chân thực, sinh động, gần gũi.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.