Giải 2. Viết trang 127 SGK Ngữ văn 8
Đề bài
Viết đoạn văn (khoảng 10 – 15 câu) phân tích cảnh và tình trong bài thơ Chiều hôm nhớ nhà của Bà Huyện Thanh Quan.
(văn bản: Chiều hôm nhớ nhà – Bà Huyện Thanh Quan)
Gợi ý trả lời
Phân tích cảnh và tình trong bài thơ *Chiều hôm nhớ nhà* (Bà Huyện Thanh Quan)
Bài thơ *Chiều hôm nhớ nhà* của Bà Huyện Thanh Quan là một bức tranh tả cảnh ngụ tình đặc sắc, trong đó cảnh và tình hòa quyện, thấm đẫm nỗi buồn cô đơn của người lữ khách. (1) Mở đầu bài thơ, thời gian được xác định là lúc "chiều trời bảng lảng bóng hoàng hôn" — khoảnh khắc ngày tàn, ánh sáng nhạt dần, gợi cảm giác mơ hồ, man mác buồn. (2) Trên nền thời gian ấy, âm thanh "tiếng ốc xa đưa vẳng trống đồn" vọng lại từ nơi xa xôi càng tô đậm sự vắng lặng, quạnh hiu của không gian buổi chiều hôm. (3) Hai câu thực vẽ nên hình ảnh con người trong cảnh chiều: "Gác mái, ngư ông về viễn phố / Gõ sừng, mục tử lại cô thôn". (4) Đó là hình ảnh người đánh cá gác mái chèo trở về bến xa, chú bé chăn trâu gõ sừng trâu lững thững về xóm vắng — tất cả đều đang trên đường *trở về* nhà, sum họp. (5) Chính nhịp "về", "lại" ấy làm nổi bật sự cô đơn, lẻ loi của nhà thơ, người duy nhất đang xa quê, chưa có chốn trở về. (6) Hai câu luận mở rộng không gian: "Ngàn mai gió cuốn chim bay mỏi / Dặm liễu sương sa khách bước dồn". (7) Cánh chim "bay mỏi" tìm chốn ngủ, người khách "bước dồn" trong sương chiều — cảnh vật và con người đều thấm mệt, hối hả tìm nơi nghỉ ngơi, khiến nỗi nhớ nhà, mong về càng trở nên khắc khoải. (8) Nghệ thuật đối chỉnh, cách dùng từ láy ("bảng lảng", "vẳng") và những hình ảnh ước lệ (ngư ông, mục tử, ngàn mai, dặm liễu) tạo nên vẻ đẹp cổ kính, trang nhã, u buồn rất đặc trưng của thơ Bà Huyện Thanh Quan. (9) Toàn bộ cảnh vật — hoàng hôn, âm thanh xa vắng, cánh chim mỏi, sương chiều — đều được nhìn qua tâm trạng, nên cảnh nào cũng nhuốm màu tâm trạng cô đơn, nhớ thương. (10) Để rồi hai câu kết dồn nén trực tiếp bộc lộ nỗi lòng: "Kẻ chốn Chương Đài, người lữ thứ / Lấy ai mà kể nỗi hàn ôn?". (11) Người ở quê nhà và kẻ nơi đất khách cách xa đôi ngả, nhà thơ không biết tỏ bày nỗi niềm ấm lạnh cùng ai, câu hỏi tu từ như một tiếng thở dài cô quạnh. (12) Như vậy, bằng bút pháp tả cảnh ngụ tình điêu luyện, bài thơ đã mượn cảnh chiều hôm để gửi gắm nỗi nhớ nhà, nhớ quê và tâm trạng cô đơn, hoài cổ sâu kín của một tâm hồn nữ sĩ tài hoa, tinh tế. (13)
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.