Giải Câu 4 trang 23 SGK Ngữ văn 8
Đề bài
Nêu cảm nhận của em về nhân vật vua Quang Trung được khắc hoạ trong đoạn trích, qua đó nhận xét cảm hứng của các tác giả đối với vị anh hùng dân tộc này.
(văn bản: Hoàng Lê nhất thống chí (Ngô gia văn phái))
Gợi ý trả lời
Cảm nhận về nhân vật vua Quang Trung và cảm hứng của các tác giả
a) Hình tượng vua Quang Trung – người anh hùng dân tộc được khắc hoạ với nhiều phẩm chất cao đẹp:
- Quyết đoán, hành động mạnh mẽ, thần tốc: Khi nghe tin quân Thanh chiếm Thăng Long, Nguyễn Huệ "giận lắm", lập tức định thân chinh cầm quân đi ngay. Nhưng nghe lời tướng sĩ, ông lên ngôi hoàng đế (lấy niên hiệu Quang Trung) để chính danh, rồi mới hạ lệnh xuất quân. Chỉ trong khoảng hơn một tháng, ông làm được bao nhiêu việc lớn: tế cáo trời đất, lên ngôi, đốc suất đại binh, tuyển mộ quân lính, duyệt binh, định kế hoạch hành quân, đánh giặc và cả kế hoạch đối phó với nhà Thanh sau chiến thắng.
- Trí tuệ sáng suốt, nhạy bén, có tầm nhìn xa trông rộng: Qua lời phủ dụ quân lính ở Nghệ An, Quang Trung khẳng định chủ quyền dân tộc ("đất nào sao ấy, đều đã phân biệt rõ ràng"), nêu bật truyền thống chống ngoại xâm, kêu gọi đồng tâm hiệp lực và ra kỉ luật nghiêm. Ông phân tích tình hình thời cuộc, hiểu rõ tương quan ta – địch, lại biết dùng người đúng chỗ (phán đoán công bằng việc Sở, Lân rút quân và kế hoạch của Ngô Thì Nhậm), tính sẵn cả kế sách ngoại giao mười năm sau chiến thắng để "nuôi dưỡng lực lượng".
- Ý chí quyết thắng và tầm nhìn của bậc thống soái: Chưa đánh giặc, Quang Trung đã "định liệu như thần", khẳng định chắc chắn phương lược tiến đánh và hẹn ngày mồng 7 Tết vào ăn mừng ở Thăng Long. Thực tế diễn ra đúng như dự tính, chứng tỏ ý chí và niềm tin mãnh liệt vào thắng lợi.
- Tài dùng binh như thần, lẫm liệt trong chiến trận: Cuộc hành quân thần tốc vừa đi vừa tuyển quân mà vẫn chỉnh tề; tổ chức các trận đánh linh hoạt, bất ngờ (trận Hà Hồi vây kín, dùng mưu khiến giặc "rụng rời sợ hãi"; trận Ngọc Hồi dùng ván ghép phủ rơm ướt chống hoả công, xông thẳng vào đồn giặc). Hình ảnh vua Quang Trung "cưỡi voi đi đốc thúc", áo bào xạm đen khói súng, hiện lên oai phong, lẫm liệt, là linh hồn của chiến thắng.
b) Nhận xét về cảm hứng của các tác giả:
- Ngô gia văn phái vốn là cựu thần, chịu ơn sâu của nhà Lê, lẽ ra phải đứng về phía triều Lê và không có thiện cảm với Tây Sơn. Thế nhưng khi viết về Quang Trung và chiến công đại phá quân Thanh, các tác giả lại viết với niềm tôn kính, ngưỡng mộ và tự hào dân tộc sâu sắc.
- Sở dĩ như vậy vì các tác giả là những trí thức có lương tri, tôn trọng sự thật lịch sử và có ý thức dân tộc. Họ không thể không ca ngợi người anh hùng đã đánh tan hai mươi chín vạn quân Thanh, bảo vệ nền độc lập; đồng thời cũng phản ánh thái độ hả hê, tự hào của nhân dân trước chiến thắng vĩ đại.
- Chính cảm hứng yêu nước, tự hào dân tộc ấy đã khiến ngòi bút của các tác giả vượt lên định kiến phong kiến, dựng nên hình tượng người anh hùng áo vải Quang Trung – Nguyễn Huệ đẹp đẽ, sống động và chân thực, trở thành một trong những trang viết hào hùng nhất của văn học trung đại Việt Nam.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.