Sách giáo khoa Ngữ văn 8 Tập một

Giải Câu 5 trang 112 SGK Ngữ văn 8

Ca dao (Ca dao người Việt - Nguyễn Xuân Kính chủ biên)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Bài ca dao số 3 lên án hủ tục gì? Cách lên án có tạo ra sự căng thẳng không? Vì sao?
(văn bản: Ca dao người Việt, Nguyễn Xuân Kính (Chủ biên), NXB Khoa học xã hội, Hà Nội, 2015)

Gợi ý trả lời

a) Bài ca dao số 3 lên án hủ tục gì?

Bài ca dao số 3 (bài "Cưới nàng anh toan dẫn voi...") lên án hủ tục thách cưới — tục đòi lễ vật nặng nề, phô trương trong việc dựng vợ gả chồng ngày xưa. Thói tục này biến hôn nhân thành một cuộc "mặc cả", gây khó khăn, tốn kém cho những đôi trai gái nghèo, khiến hạnh phúc lứa đôi bị ràng buộc bởi của cải.

b) Cách lên án có tạo ra sự căng thẳng không? Vì sao?

Cách lên án KHÔNG tạo ra sự căng thẳng, mà nhẹ nhàng, hóm hỉnh, đầy tiếng cười. Có thể thấy rõ qua mấy điểm sau:

- Dùng tiếng cười thay cho lời đả kích gay gắt: Tác giả dân gian không chỉ trích trực tiếp, nặng lời, mà mượn lối nói khoác, phóng đại rồi tự hạ thấp của chàng trai. Chàng "toan dẫn voi", "dẫn trâu", "dẫn bò", cuối cùng lại rút xuống "dẫn con chuột béo" — lễ vật tụt dần đến mức khôi hài, tự làm bật lên tiếng cười.

- Giọng điệu vui tươi, lạc quan: Lời đối đáp của cô gái cũng rất rộng lượng, vui vẻ: nhà "thách" cưới nhưng chỉ cần "một nhà khoai lang", lại tính toán củ to, củ nhỏ cho mời làng, cho con trẻ, cho lợn, cho gà ăn... Thái độ ấy cho thấy sự thông cảm, trọng tình nghĩa hơn của cải, khiến bài ca thấm đẫm niềm vui chứ không nặng nề.

- Phê phán bằng sự tự trào, nhẹ nhàng mà sâu sắc: Chính vì mượn giọng đùa vui, tự giễu nên lời lên án vừa kín đáo vừa thấm thía. Người nghe cười đó, nhưng cười xong thì nhận ra cái vô lý, tốn kém của tục thách cưới. Tiếng cười vừa mang tính giải trí, vừa mang tính giáo dục mà không gây sự căng thẳng, đối đầu.

→ Nhờ nghệ thuật trào phúng nhẹ nhàng ấy, bài ca dao vừa đả phá được hủ tục, vừa giữ được không khí vui vẻ, lạc quan, thể hiện tâm hồn hồn nhiên, yêu đời của người lao động xưa.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.