Giải Bài 2 trang 87 SGK Ngữ văn 7
Đề bài
Trao đổi với các bạn về:
- Nội dung chính và chủ đề của mỗi văn bản.
- Một nhân vật với những đặc điểm tính cách nổi bật trong một truyện kể; tác dụng của việc thay đổi kiểu người kể chuyện trong một truyện kể (nếu có).
- Những nét đặc sắc về nghệ thuật trong một bài thơ bốn chữ hoặc năm chữ như cách sử dụng từ ngữ, hình ảnh, vần, nhịp, biện pháp tu từ,...
Gợi ý trả lời
Đọc mở rộng – Bài 2 (trang 88), Ngữ văn 7 Kết nối tri thức
*Đây là bài trao đổi tự chọn: em dựa vào các văn bản đã đọc ngoài giờ (cùng thể loại). Dưới đây là bài mẫu với truyện* Dế Mèn phiêu lưu kí *(Tô Hoài) và bài thơ* Lượm *(Tố Hữu).*
a) Nội dung chính và chủ đề
- *Dế Mèn phiêu lưu kí* (Tô Hoài): kể về cuộc phiêu lưu của Dế Mèn – từ một chú dế kiêu căng, xốc nổi gây ra cái chết của Dế Choắt, Mèn dần trưởng thành, biết ăn năn và đi khắp nơi với khát vọng kết tình bạn, xây dựng thế giới hòa bình. Chủ đề: đề cao lòng nhân ái, tình bạn và sự trưởng thành qua trải nghiệm; phê phán thói kiêu căng, hống hách.
- *Lượm* (Tố Hữu): kể về chú bé liên lạc Lượm hồn nhiên, vui tươi, dũng cảm làm nhiệm vụ và hi sinh anh dũng. Chủ đề: ca ngợi vẻ đẹp hồn nhiên và tinh thần dũng cảm, sự hi sinh cao đẹp của em bé trong kháng chiến; thể hiện tình yêu mến, tiếc thương của tác giả.
b) Nhân vật nổi bật; tác dụng của việc thay đổi người kể chuyện (nếu có)
- Nhân vật Dế Mèn có tính cách phát triển rõ rệt: lúc đầu khỏe mạnh, cường tráng nhưng *kiêu căng, tự phụ, hung hăng, xốc nổi* (trêu chị Cốc dẫn đến cái chết của Dế Choắt); về sau biết *hối hận, ăn năn*, trở nên chín chắn, giàu lòng nghĩa hiệp. Nhân vật được khắc họa qua ngoại hình, hành động, lời nói và nội tâm nên vừa sinh động vừa chân thực.
- Người kể chuyện: truyện dùng ngôi thứ nhất – Dế Mèn tự kể (xưng "tôi"), không thay đổi kiểu người kể. Chính việc chọn ngôi thứ nhất giúp nhân vật tự bộc lộ trực tiếp cảm xúc, nhất là nỗi ăn năn sau cái chết của Dế Choắt, khiến câu chuyện chân thành, gần gũi, giàu tính giáo dục. *(Nếu một truyện có thay đổi người kể – ví dụ từ ngôi thứ ba sang ngôi thứ nhất – thì điểm nhìn thay đổi sẽ soi chiếu sự việc từ nhiều phía, bộc lộ nội tâm sâu hơn, tạo bất ngờ, hấp dẫn cho mạch truyện.)*
c) Nét đặc sắc nghệ thuật trong bài thơ bốn chữ Lượm
- Thể thơ bốn chữ, nhịp phổ biến 2/2 nhanh, gọn, phù hợp diễn tả dáng vẻ nhanh nhẹn của Lượm.
- Vần: gieo đều tạo nhạc điệu vui tươi, ví dụ: *loắt choắt – thoăn thoắt*, *xinh xinh – nghênh nghênh*, *đội lệch – chim chích*, *sáo vang – đường vàng*.
- Từ ngữ, hình ảnh: nhiều từ láy gợi hình (loắt choắt, xinh xinh, thoăn thoắt, nghênh nghênh) khắc họa chú bé nhỏ nhắn, hồn nhiên, nhanh nhẹn; hình ảnh so sánh "Như con chim chích / Nhảy trên đường vàng" đẹp, trong trẻo.
- Biện pháp tu từ: so sánh, ẩn dụ, điệp ngữ; đặc biệt các câu thơ đặc biệt và câu hỏi tu từ "Ra thế / Lượm ơi!...", "Lượm ơi, còn không?" bộc lộ nỗi đau, sự tiếc thương và khẳng định Lượm còn sống mãi.
- Giọng điệu thay đổi linh hoạt: vui tươi ở đầu, lắng xuống đau xót khi Lượm hi sinh, rồi trang trọng, tha thiết ở cuối.
Kết luận:** Truyện giúp rút ra bài học làm người qua nhân vật, còn thơ bốn chữ – năm chữ chạm đến cảm xúc bằng nhạc điệu, hình ảnh và biện pháp tu từ. Mỗi thể loại có một vẻ đẹp riêng đáng đọc và chia sẻ.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.