Giải Câu 4 trang 110 SGK Ngữ văn 7
Đề bài
Tác giả đã triển khai bài tuỳ bút theo mạch chủ đề về mùa xuân bắt đầu từ “ai cũng chuộng mùa xuân” như thế nào?
(văn bản: Tháng Giêng, mơ về trăng non rét ngọt (trích Thương nhớ Mười Hai) - Vũ Bằng)
Gợi ý trả lời
Câu 4 (trang 111) – Mạch triển khai chủ đề mùa xuân trong bài tuỳ bút
Mở đầu, tác giả đưa ra một khẳng định mang tính quy luật tình cảm: *“Tự nhiên như thế: ai cũng chuộng mùa xuân.”* Từ điểm xuất phát này, Vũ Bằng dẫn dắt mạch chủ đề đi từ cái chung đến cái riêng, từ quy luật tình cảm của muôn người đến tình yêu cụ thể của chính mình với mùa xuân đất Bắc. Có thể thấy mạch triển khai qua các chặng sau:
a) Khẳng định yêu mùa xuân là một quy luật tất yếu, tự nhiên của lòng người
Tác giả nêu lên tình yêu mùa xuân như một lẽ đương nhiên, không gì cưỡng lại được, rồi dùng một loạt hình ảnh so sánh, liên tưởng để chứng minh: *ai bảo được non đừng thương nước, bướm đừng thương hoa, trăng đừng thương gió; ai cấm được trai thương gái, mẹ yêu con, cô gái còn son nhớ chồng…* Cách lập luận này đặt tình yêu mùa xuân ngang hàng với những tình cảm bền chặt, muôn thuở của tạo vật và con người ⇒ yêu mùa xuân là điều hiển nhiên, không cần bàn cãi.
b) Chuyển sang tình yêu riêng với mùa xuân đất Bắc – Hà Nội và miêu tả vẻ đẹp chung của nó
Từ cái chung “ai cũng chuộng mùa xuân”, tác giả thu hẹp dần vào đối tượng mình yêu nhất: *mùa xuân của tôi – mùa xuân Bắc Việt, mùa xuân của Hà Nội*. Ông gợi lên không khí, cảnh sắc đặc trưng của mùa xuân miền Bắc: *mưa riêu riêu, gió lành lạnh, tiếng nhạn kêu trong đêm xanh, tiếng trống chèo, câu hát huê tình của cô gái đẹp…* Đó là bức tranh mùa xuân vừa có cảnh, vừa có âm thanh, vừa đậm hương vị văn hoá, tình người.
c) Khắc hoạ sức sống mãnh liệt mà mùa xuân khơi dậy trong lòng người
Mùa xuân không chỉ đẹp ở cảnh vật mà còn có “sức sống” làm trỗi dậy sinh lực trong con người: nhựa sống căng lên, *tim người ta dường như cũng trẻ hơn ra, và đập mạnh hơn*, máu căng lên, con người thấy yêu thương, thèm khát sum họp, muốn mở cửa đi ra ngoài… Mạch văn chuyển từ *cảnh* sang *tình*, cho thấy mùa xuân tác động trực tiếp đến tâm hồn, cảm xúc con người.
d) Dừng lại và tập trung vào vẻ đẹp riêng, điều tác giả say mê nhất: mùa xuân sau rằm tháng Giêng – “trăng non rét ngọt”
Cuối cùng, mạch chủ đề được thu hẹp đến điểm trọng tâm, đúng như nhan đề: không phải mùa xuân nói chung mà là mùa xuân sau ngày rằm tháng Giêng. Tác giả tinh tế chỉ ra những đổi thay của cảnh vật ở thời điểm này: *đào hơi phai nhưng nhuỵ vẫn còn phong, cỏ xanh mướt, mưa xuân thay cho mưa phùn, bầu trời hồng hồng, có làn sáng hồng hồng…* Đây chính là vẻ đẹp êm dịu, ấm áp, “rét ngọt” mà tác giả yêu mến và nhớ thương nhất.
⇒ Nhận xét về mạch triển khai: Bài tuỳ bút được triển khai theo mạch cảm xúc tự nhiên, logic, đi từ quy luật tình cảm chung (ai cũng yêu mùa xuân) → vẻ đẹp chung của mùa xuân đất Bắc → sức sống mùa xuân trong lòng người → vẻ đẹp riêng, đặc sắc của mùa xuân sau rằm tháng Giêng. Cách triển khai từ khái quát đến cụ thể, từ chung đến riêng ấy vừa làm nổi bật tình yêu tha thiết của tác giả với mùa xuân quê hương, vừa bộc lộ nỗi nhớ thương da diết của một người con đất Bắc đang sống xa quê.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.