Giải Câu hỏi 6 trang 13 SGK Ngữ văn 7
Đề bài
Chỉ ra những câu tục ngữ thể hiện ý nghĩa một cách trực tiếp, những câu tục ngữ thể hiện ý nghĩa qua hình ảnh có tính chất ẩn dụ.
(văn bản: Một số câu tục ngữ Việt Nam)
Gợi ý trả lời
Văn bản *Một số câu tục ngữ Việt Nam* gồm 15 câu tục ngữ. Căn cứ vào cách biểu đạt ý nghĩa, có thể chia thành hai nhóm:
a) Những câu tục ngữ thể hiện ý nghĩa một cách trực tiếp
Đây là các câu nói thẳng về kinh nghiệm quan sát thời tiết, thiên nhiên và lao động sản xuất; nghĩa của câu chính là nội dung được nói ra, người đọc hiểu ngay không cần suy luận:
- Gió heo may, chuồn chuồn bay thì bão.
- Mây kéo xuống bể thì nắng chang chang, mây kéo lên ngàn thì mưa như trút.
- Đêm tháng Năm chưa nằm đã sáng, / Ngày tháng Mười chưa cười đã tối.
- Nắng chóng trưa, mưa chóng tối.
- Nắng tốt dưa, mưa tốt lúa.
- Làm ruộng ba năm không bằng chăn tằm một lứa.
- Ăn kĩ no lâu, cày sâu tốt lúa.
- Tôm đi chạng vạng, cá đi rạng đông.
b) Những câu tục ngữ thể hiện ý nghĩa qua hình ảnh có tính chất ẩn dụ
Đây là các câu dùng hình ảnh cụ thể để nói về những bài học đạo đức, lối sống, cách ứng xử của con người; muốn hiểu phải suy ra nghĩa bóng ẩn sau hình ảnh:
- Đói cho sạch, rách cho thơm.
- Chết trong hơn sống đục.
- Đời người có một gang tay, / Ai hay ngủ ngày còn có nửa gang.
- Có công mài sắt, có ngày nên kim.
- Ăn quả nhớ kẻ trồng cây.
- Uống nước nhớ nguồn.
- Một cây làm chẳng nên non / Ba cây chụm lại nên hòn núi cao.
Nhận xét: Nhóm (a) phần lớn là tục ngữ về thiên nhiên, lao động sản xuất — nói trực tiếp kinh nghiệm thực tế. Nhóm (b) là tục ngữ về con người, xã hội — mượn hình ảnh ẩn dụ (mài sắt nên kim, ăn quả – trồng cây, uống nước – nguồn, một cây – ba cây, gang tay đo đời người…) để gửi gắm bài học sâu xa, hàm súc.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.