Giải Bài 2 trang 10 SGK Ngữ văn 6
Đề bài
Xác định từ ghép và từ láy trong những từ sau: mặt mũi, xâm phạm, lo sợ, tài giỏi, vội vàng, gom góp, hoảng hốt, đền đáp. Cho biết cơ sở để xác định như vậy.
Gợi ý trả lời
Nhắc lại kiến thức (SGK Ngữ văn 6 – KNTT):
- Từ ghép là từ phức được tạo nên bằng cách ghép các tiếng có quan hệ với nhau về nghĩa (các tiếng đều có nghĩa).
- Từ láy là từ phức được tạo nên bằng cách ghép các tiếng có quan hệ láy âm với nhau (lặp lại âm đầu, vần hoặc cả tiếng); thường có một tiếng không có nghĩa rõ ràng khi đứng riêng.
Phân loại 8 từ đã cho:
a) Từ ghép: mặt mũi, xâm phạm, lo sợ, tài giỏi, gom góp, đền đáp.
- *mặt mũi*: cả hai tiếng "mặt" và "mũi" đều có nghĩa.
- *xâm phạm*: cả "xâm" và "phạm" đều có nghĩa (lấn chiếm, động chạm trái phép).
- *lo sợ*: cả "lo" và "sợ" đều có nghĩa.
- *tài giỏi*: cả "tài" và "giỏi" đều có nghĩa.
- *gom góp*: cả "gom" và "góp" đều có nghĩa (dồn lại, thu lại).
- *đền đáp*: cả "đền" và "đáp" đều có nghĩa (trả lại, báo đáp).
→ Các từ này có cơ sở là quan hệ về nghĩa giữa hai tiếng nên là từ ghép.
b) Từ láy: vội vàng, hoảng hốt.
- *vội vàng*: hai tiếng lặp lại âm đầu "v"; tiếng "vàng" ở đây không có nghĩa.
- *hoảng hốt*: hai tiếng lặp lại âm đầu "h"; tiếng "hốt" không có nghĩa rõ ràng.
→ Các từ này có cơ sở là quan hệ láy âm (giống nhau phần âm đầu) nên là từ láy.
Cơ sở xác định: Dựa vào mối quan hệ giữa các tiếng trong từ — nếu các tiếng quan hệ về nghĩa (đều có nghĩa) thì là từ ghép; nếu các tiếng quan hệ về âm (lặp lại âm đầu/vần, có tiếng không có nghĩa) thì là từ láy.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.