Giải Bài 6 trang 20 SGK Ngữ văn 6
Đề bài
Trong đoạn trích Bài học đường đời đầu tiên có những hình ảnh so sánh thú vị, sinh động. Hãy tìm một số câu văn có sử dụng biện pháp tu từ so sánh trong văn bản này và chỉ ra tác dụng của biện pháp tu từ đó.
(văn bản: Bài học đường đời đầu tiên (trích Dế Mèn phiêu lưu kí - Tô Hoài))
Gợi ý trả lời
Mở đầu: Trong văn bản *Bài học đường đời đầu tiên* (trích *Dế Mèn phiêu lưu kí* của Tô Hoài), tác giả sử dụng rất nhiều hình ảnh so sánh thú vị, sinh động giúp miêu tả nhân vật và cảnh vật trở nên cụ thể, gợi hình, gợi cảm. Dưới đây là một số câu văn tiêu biểu có dùng biện pháp tu từ so sánh và tác dụng của chúng:
a) Câu tả hành động của Dế Mèn:
> "Những ngọn cỏ gãy rạp, y như có nhát dao vừa lia qua."
- Hình ảnh so sánh: *cỏ gãy rạp* được so sánh với *vết của nhát dao vừa lia qua* (dùng từ so sánh "y như").
- Tác dụng: Gợi tả sức mạnh ghê gớm, dứt khoát trong từng bước đi, cú đạp của đôi càng Dế Mèn; qua đó làm nổi bật vẻ cường tráng, khỏe khoắn và tính kiêu ngạo, thích phô trương sức mạnh của nhân vật.
b) Câu tả ngoại hình Dế Mèn:
> "Hai cái răng đen nhánh lúc nào cũng nhai ngoàm ngoạp như hai lưỡi liềm máy làm việc."
- Hình ảnh so sánh: *hai cái răng nhai ngoàm ngoạp* được so sánh với *hai lưỡi liềm máy đang làm việc* (từ so sánh "như").
- Tác dụng: Làm cho hình ảnh đôi răng của Dế Mèn hiện lên thật cụ thể, sắc bén, mạnh mẽ; nhấn mạnh vẻ đẹp khỏe mạnh, đầy sức sống của một chàng dế thanh niên.
c) Câu tả ngoại hình Dế Choắt:
> "Cái chàng Dế Choắt, người gầy gò và dài lêu nghêu như một gã nghiện thuốc phiện."
- Hình ảnh so sánh: *Dế Choắt gầy gò, dài lêu nghêu* được so sánh với *một gã nghiện thuốc phiện* (từ so sánh "như").
- Tác dụng: Khắc họa rõ nét vẻ ngoài ốm yếu, gầy guộc, tội nghiệp của Dế Choắt; đồng thời tạo sự tương phản với Dế Mèn cường tráng, qua đó hé lộ thái độ coi thường của Dế Mèn đối với Dế Choắt.
d) Câu tả chị Cốc:
> "Mỏ Cốc như cái dùi sắt, chọc xuyên cả đất."
- Hình ảnh so sánh: *mỏ Cốc* được so sánh với *cái dùi sắt* (từ so sánh "như").
- Tác dụng: Gợi tả cái mỏ cứng, nhọn, sức mạnh đáng sợ của chị Cốc; làm tăng kịch tính, dự báo tai họa và cái chết thương tâm của Dế Choắt.
Kết luận: Nhìn chung, các hình ảnh so sánh trong văn bản đều lấy sự vật, con vật quen thuộc để miêu tả, khiến nhân vật và cảnh vật hiện lên cụ thể, sinh động, gợi cảm; đồng thời bộc lộ thái độ, tình cảm và tài quan sát tinh tế của nhà văn Tô Hoài.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.