Sách giáo khoa Ngữ văn 6 Tập một

Giải Câu 1 trang 43 SGK Ngữ văn 6

Thực hành tiếng Việt (Nghĩa của từ ngữ)   Gợi ý trả lời

Đề bài

NGỮ LIỆU: Mắt trẻ con sáng lắm
Nhưng chưa thấy gì đâu!
Mặt trời mới nhô cao
Cho trẻ con nhìn rõ.

Đọc đoạn thơ sau và thực hiện các yêu cầu:
Đọc đoạn thơ sau và thực hiện các yêu cầu:

a. Giải thích nghĩa của từ nhô.

b. Trong đoạn thơ trên, có thể dùng từ lên để thay thế cho từ nhô được không? Hãy chỉ ra sự tinh tế của nhà thơ trong việc sử dụng từ nhô.

Gợi ý trả lời

a. Giải thích nghĩa của từ *nhô*:

*Nhô* là (đưa) phần đầu hoặc một bộ phận vượt lên, chồi lên cao hơn so với bề mặt hay những vật xung quanh. Đây là một động từ chỉ sự chuyển động hướng lên, làm cho vật từ chỗ bị che khuất dần dần ló ra, hiện rõ.

Trong câu thơ *"Mặt trời mới nhô cao"*, từ *nhô* diễn tả cảnh mặt trời từ từ vươn lên, ló dần khỏi đường chân trời để lộ ra giữa bầu trời buổi sớm.

b. Có thể thay *nhô* bằng *lên* không? Sự tinh tế của nhà thơ:

- Về mặt nghĩa, nếu thay *nhô* bằng *lên* ("Mặt trời mới lên cao") thì câu thơ vẫn đúng ngữ pháp và người đọc vẫn hiểu được, nhưng cách diễn đạt sẽ kém hay, kém gợi hình hơn.
- Từ *lên* chỉ nói chung về hướng chuyển động (từ thấp đến cao), mang tính khái quát, không vẽ ra được hình ảnh cụ thể.
- Từ *nhô* vừa chỉ hướng lên cao, vừa gợi tả sinh động dáng vẻ mặt trời đang *chủ động vươn mình, chồi lên* khỏi đường chân trời. Hình ảnh ấy khiến mặt trời như có sự sống, như đang tò mò ngó lên để "cho trẻ con nhìn rõ", rất hợp với không khí hồn nhiên, trong trẻo của thế giới trẻ thơ trong bài thơ.

→ Việc lựa chọn từ *nhô* thay vì *lên* cho thấy sự tinh tế của nhà thơ: chỉ một từ nhưng vừa chính xác, vừa giàu sức gợi hình, gợi cảm, làm cho câu thơ trở nên sinh động và có hồn hơn.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.