Giải Bài 2 trang 21 SGK Ngữ văn 6
Đề bài
Sưu tầm một số bản kể khác của các truyền thuyết đã học. So sánh và nêu nhận xét về sự giống và khác nhau (sự kiện, chi tiết,...) giữa các bản kể.
Gợi ý trả lời
Mở đầu: Truyền thuyết là loại truyện dân gian được lưu truyền qua nhiều đời bằng hình thức *truyền miệng*, nên cùng một câu chuyện thường có nhiều dị bản (bản kể khác nhau). Dưới đây là phần sưu tầm, so sánh và nhận xét, lấy truyền thuyết Thánh Gióng (đã học trong Bài 6) làm trọng tâm.
a) Sưu tầm một số bản kể khác nhau của truyền thuyết Thánh Gióng
- *Bản kể trong SGK Ngữ văn 6 (Kết nối tri thức):* Gióng lên ba không nói cười; nghe sứ giả rao tìm người đánh giặc Ân thì cất tiếng nói đòi ngựa sắt, roi sắt, áo giáp sắt; ăn khỏe, lớn nhanh như thổi; ra trận, roi sắt gãy liền nhổ tre bên đường quật giặc; đánh tan giặc rồi cởi áo giáp, cả người lẫn ngựa bay về trời.
- *Bản kể dân gian lưu truyền ở vùng Phù Đổng (Gia Lâm, Hà Nội):* Nhấn mạnh chi tiết Gióng ăn hết cơm, cà của cả làng góp lại; gắn với hội Gióng và các địa danh như làng Cháy, ao hồ là vết chân ngựa.
- *Bản kể "Phù Đổng Thiên Vương" (có trong một số sách kể chuyện dân gian):* Tập trung ca ngợi công lao, Gióng được phong là Phù Đổng Thiên Vương, lập đền thờ.
b) So sánh sự giống và khác nhau giữa các bản kể
*Giống nhau (phần cốt lõi được giữ ổn định):*
- Cùng một cốt truyện: sự ra đời kì lạ của Gióng → lớn nhanh khi đất nước có giặc → đánh tan giặc Ân → bay về trời.
- Cùng giữ những chi tiết kì ảo tiêu biểu: vết chân lạ, mang thai nhiều tháng, ba tuổi chưa biết nói, lớn nhanh như thổi, vũ khí bằng sắt, nhổ tre đánh giặc, bay về trời.
- Cùng một ý nghĩa, chủ đề: ca ngợi tinh thần yêu nước, sức mạnh đoàn kết và ý chí chống giặc ngoại xâm của nhân dân ta.
*Khác nhau (ở các sự kiện phụ và chi tiết):*
- Tên gọi, danh hiệu: có bản gọi là "Thánh Gióng", có bản gọi "Phù Đổng Thiên Vương", "ông Gióng".
- Chi tiết dân làng góp cơm, cà nuôi Gióng: có bản kể rất kĩ (kể cả số lượng), có bản chỉ nói lướt qua.
- Các địa danh được giải thích: mỗi vùng gắn câu chuyện với địa danh riêng của mình (làng Cháy, ao hồ, bụi tre ngà vàng óng…), nên số lượng và tên địa danh khác nhau.
- Cách kết thúc và phần hậu truyện: có bản dừng ở chỗ Gióng bay về trời, có bản kể thêm việc vua lập đền thờ, phong danh hiệu, mở hội Gióng hằng năm.
- Lời văn, độ dài: bản SGK ngắn gọn, mạch lạc; bản dân gian truyền miệng thường thêm thắt nhiều chi tiết sinh động theo từng người kể.
c) Nhận xét
- Các bản kể thống nhất ở cốt truyện và ý nghĩa vì đó là phần hồn cốt mà nhân dân muốn gửi gắm (lòng yêu nước, sức mạnh cộng đồng), nên được gìn giữ qua nhiều đời.
- Chúng khác nhau ở các sự kiện phụ, chi tiết, địa danh và lời kể vì truyền thuyết được lưu truyền *bằng miệng*: mỗi người kể, mỗi vùng miền lại thêm bớt, tô điểm cho phù hợp với cảm xúc và niềm tự hào của địa phương mình.
- Chính sự tồn tại của nhiều dị bản cho thấy truyền thuyết là sáng tác tập thể của nhân dân, luôn sống động, được bồi đắp qua thời gian, chứ không cố định như một tác phẩm viết của một tác giả.
*(Ghi chú cách làm: em có thể thay Thánh Gióng bằng truyền thuyết khác đã học như "Sơn Tinh, Thủy Tinh" rồi làm theo đúng ba bước trên: sưu tầm vài bản kể → lập bảng/đoạn so sánh giống–khác → nêu nhận xét về nguyên nhân có nhiều dị bản.)*
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.