Giải Bài 4 trang 37 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Củng cố, mở rộng – Bài 4 (trang 37)

Đây là bài tập thực hành sưu tầm và phân loại, nên lời giải trình bày theo các bước: (1) giới thiệu nguồn sách nên tìm đọc, (2) lập một số tác phẩm tiêu biểu làm ngữ liệu, (3) phân loại sơ bộ theo ba tiêu chí *thể loại – đề tài – bút pháp*.

a) Các cuốn sách nên tìm đọc để sưu tầm mảng truyện, kí của Hồ Chí Minh

- *Truyện và kí* (Nguyễn Ái Quốc – Hồ Chí Minh), NXB Văn học – tập hợp các truyện ngắn, tiểu phẩm viết bằng tiếng Pháp những năm 1922–1925 ở Pa-ri (đăng trên các báo *L'Humanité*, *Le Paria*, *Người cùng khổ*…).
- *Hồ Chí Minh toàn tập* (tập 1, 2), NXB Chính trị Quốc gia – phần sáng tác văn học.
- *Nhật kí chìm tàu* (truyện – kí, 1931).
- Các tuyển tập văn học giai đoạn 1900–1945 và sách tham khảo Ngữ văn 12 có trích *Vi hành*, *Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu*.

Một số tác phẩm tiêu biểu làm ngữ liệu phân loại: *Vi hành*, *Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu*, *Lời than vãn của bà Trưng Trắc*, *Con người biết mùi hun khói*, *Đồng tâm nhất trí*, *Nhật kí chìm tàu*, *Pa-ri*.

b) Phân loại sơ bộ theo ba tiêu chí

*• Theo thể loại:*
- Truyện ngắn, tiểu phẩm châm biếm: *Vi hành*, *Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu*, *Lời than vãn của bà Trưng Trắc*, *Con người biết mùi hun khói* – cốt truyện ngắn gọn, tình huống độc đáo, giàu kịch tính và tính trào phúng.
- Kí, phóng sự – tư liệu: *Nhật kí chìm tàu*, *Pa-ri* – ghi chép, phản ánh hiện thực đời sống người dân thuộc địa và cảnh ngộ xã hội, mang tính chính luận.

*• Theo đề tài:*
- Tố cáo, vạch mặt bọn thực dân Pháp và chính sách cai trị tàn bạo ở thuộc địa (*Con người biết mùi hun khói*, *Nhật kí chìm tàu*).
- Châm biếm vua quan bù nhìn tay sai – đả kích Khải Định (*Vi hành*, *Lời than vãn của bà Trưng Trắc*).
- Ca ngợi tinh thần yêu nước, khí phách người chí sĩ cách mạng và lật tẩy trò bịp của kẻ thù (*Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu*).
- Thân phận và khát vọng giải phóng của người dân mất nước (chủ đề xuyên suốt).

*• Theo bút pháp (cách viết):*
- Bút pháp trào phúng, châm biếm sắc sảo: giọng điệu mỉa mai, tạo tình huống nhầm lẫn (nhầm tác giả với vua Khải Định trong *Vi hành*), đối lập để hạ bệ đối tượng (*Những trò lố…*).
- Bút pháp hiện đại, giàu tính chiến đấu, hướng tới tuyên truyền cách mạng: kết hợp tư duy nghệ thuật phương Tây với truyền thống dân tộc; văn phong ngắn gọn, hàm súc, dồn nén ý nghĩa.
- Bút pháp chính luận – tự sự đan xen ở mảng kí: tư liệu chân thực kết hợp bình luận, lập luận chặt chẽ.

Kết luận: Qua việc sưu tầm và phân loại, có thể thấy truyện, kí của Hồ Chí Minh tuy đa dạng về thể loại và đề tài nhưng thống nhất ở mục đích chiến đấu – tố cáo thực dân, thức tỉnh tinh thần yêu nước – và ở bút pháp trào phúng, hiện đại, giàu tính nghệ thuật.