Giải Bài 2 trang 52 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

a) Xác định biện pháp ẩn dụ trong đoạn thơ

Trong đoạn thơ, biện pháp tu từ ẩn dụ tập trung nổi bật ở hình ảnh "dáng kiều thơm" (câu cuối). Đây là ẩn dụ (kết hợp ẩn dụ chuyển đổi cảm giác): dùng từ *"thơm"* (vốn thuộc khứu giác) để nói về *"dáng kiều"* (hình dáng, thuộc thị giác) nhằm gợi vẻ đẹp kiều diễm, thanh lịch, dịu dàng của người thiếu nữ Hà Nội.

Ngoài ra, câu "Quân xanh màu lá dữ oai hùm" cũng mang màu sắc ẩn dụ: hình ảnh "oai hùm" mượn dáng vẻ oai phong, dữ dằn của con hổ (chúa sơn lâm) để nói về khí phách, sức mạnh của đoàn binh Tây Tiến.

b) Cách tác giả sử dụng biện pháp ẩn dụ

- Tác giả đặt ẩn dụ "dáng kiều thơm" trong thế tương phản với hiện thực khốc liệt ở ba câu trên: người lính "không mọc tóc", "quân xanh màu lá" (hậu quả của sốt rét rừng, thiếu thốn), "mắt trừng" đầy căm hờn, ý chí. Giữa cái dữ dội, gian khổ ấy, hình ảnh "dáng kiều thơm" hiện lên trong giấc "mơ" như một điểm sáng của tâm hồn.
- Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác ("thơm") khiến vẻ đẹp của người con gái Hà Nội trở nên vừa cụ thể vừa mơ hồ, quyến rũ, tinh khôi — phù hợp với trạng thái "mơ" lãng mạn của người lính.
- Ẩn dụ "oai hùm" được dùng để "nâng" dáng vẻ tiều tụy, xanh xao (do bệnh tật) thành vẻ oai phong, lẫm liệt, biến cái bi thành cái hùng.

c) Mục đích và tác dụng

- Khắc họa vẻ đẹp lãng mạn, hào hoa trong tâm hồn người lính Tây Tiến — vốn phần đông là thanh niên trí thức Hà Nội: dù chiến đấu trong gian khổ, bệnh tật, cái chết cận kề, họ vẫn giữ một tâm hồn mộng mơ, đa tình, hướng về vẻ đẹp và quê hương.
- Tạo sự hài hòa giữa chất hiện thực (bi) và chất lãng mạn (hùng, mộng), làm nổi bật bút pháp lãng mạn đặc trưng của Quang Dũng.
- Góp phần dựng nên bức chân dung người lính Tây Tiến vừa oai phong, kiêu dũng ("oai hùm", "mắt trừng") vừa hào hoa, đa cảm ("đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm"), từ đó thể hiện tình cảm trân trọng, ngợi ca của nhà thơ.