Giải Câu 5 trang 27 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Câu 5 (trang 27) — Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu (Nguyễn Ái Quốc)

Đề yêu cầu xác định những điểm nhìn mà từ đó câu chuyện tưởng tượng về việc Va-ren sang Việt Nam nhậm chức và gặp Phan Bội Châu được kể lại.

Câu chuyện không được kể từ một điểm nhìn duy nhất mà có sự phối hợp, dịch chuyển nhiều điểm nhìn – đây là một dụng công nghệ thuật của Nguyễn Ái Quốc nhằm tạo nên tiếng cười châm biếm sắc bén. Có thể chỉ ra các điểm nhìn sau:

a) Điểm nhìn của người kể chuyện (tác giả) – ngôi thứ ba, mang tính toàn tri và trào phúng.
Đây là điểm nhìn bao trùm toàn bộ tác phẩm. Người kể chuyện giấu mình, đứng bên ngoài thuật lại hành trình của Va-ren từ lúc hứa "nửa chính thức" sẽ chăm sóc vụ Phan Bội Châu cho đến cuộc "chạm trán" trong tù. Người kể chuyện biết hết mọi việc, thường xuyên xen lời bình luận, mỉa mai (gọi đó là "những trò lố"; "ông Va-ren nửa chính thức hứa…"), qua đó bộc lộ rõ thái độ khinh bỉ với viên Toàn quyền và sự trân trọng đối với Phan Bội Châu.

b) Điểm nhìn của nhân vật Va-ren.
Có những đoạn trần thuật đi theo lời lẽ, suy nghĩ và hành động của Va-ren – tiêu biểu là bài "diễn thuyết" dài dòng, tự đắc mà y trút lên Phan Bội Châu (khuyên nhủ, dụ dỗ, phô bày những lí lẽ phản bội lí tưởng của chính mình). Qua điểm nhìn này, bản chất lố bịch, giả dối, cơ hội của Va-ren tự phơi bày.

c) Điểm nhìn của những nhân chứng ở phần kết và lời tái bút (T.B.).
Cuối truyện, tác giả mượn điểm nhìn của những người được coi là đã tận mắt chứng kiến để thuật lại phản ứng của Phan Bội Châu: lời của "một nhân chứng" cho rằng đôi ngọn râu mép của Phan Bội Châu "nhếch lên một chút rồi lại hạ xuống ngay" (cái mỉm cười kín đáo, khinh bỉ); và trong lời tái bút, lời của "một anh lính dõng" quả quyết đã trông thấy Phan Bội Châu nhổ vào mặt Va-ren. Việc dịch chuyển sang các điểm nhìn này vừa khách quan hóa thái độ của người anh hùng, vừa đẩy sự im lặng khinh bỉ của Phan Bội Châu lên đến đỉnh điểm, tăng sức châm biếm.

Nhận xét chung: Nhờ sự kết hợp các điểm nhìn trên – chủ yếu là điểm nhìn trào phúng của người kể chuyện, kết hợp điểm nhìn của nhân vật Va-ren và điểm nhìn của các nhân chứng – câu chuyện tưởng tượng trở nên sinh động, nhiều giọng điệu; qua đó làm nổi bật sự tương phản giữa cái lố bịch, huênh hoang của Va-ren với sự im lặng, kiêu hãnh của Phan Bội Châu.