Giải Bài 5 trang 48 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Mở ý: Phong cách lãng mạn là gì?

Phong cách (khuynh hướng) lãng mạn là cách sáng tác thiên về biểu hiện cái "tôi" giàu cảm xúc, trí tưởng tượng bay bổng; ưa khám phá cái phi thường, dữ dội, khác lạ; thường lí tưởng hoá hiện thực, tô đậm vẻ đẹp hào hùng – hào hoa bằng thủ pháp đối lập, phóng đại và những hình ảnh mĩ lệ. Bài thơ *Tây Tiến* của Quang Dũng là một kết tinh tiêu biểu của cảm hứng lãng mạn trong thơ ca kháng chiến.

a) Một số biểu hiện của phong cách lãng mạn trong bài thơ

- Cảm xúc chủ đạo là nỗi nhớ mãnh liệt, bay bổng của cái "tôi" trữ tình. Mạch thơ được dẫn dắt bởi tiếng gọi "Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi! / Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi" – nỗi nhớ "chơi vơi" mơ hồ, da diết, rất đặc trưng cho điệu cảm xúc lãng mạn.

- Thiên nhiên miền Tây được dựng lên vừa hùng vĩ, dữ dội vừa thơ mộng, mĩ lệ – cái phi thường, khác lạ mà khuynh hướng lãng mạn ưa khám phá: "Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm", "Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống", "Chiều chiều oai linh thác gầm thét / Đêm đêm Mường Hịch cọp trêu người"; bên cạnh đó là vẻ đẹp huyền ảo "Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi", "Mường Lát hoa về trong đêm hơi".

- Thủ pháp đối lập và phóng đại được sử dụng dày đặc: đối lập giữa dữ dội và trữ tình, giữa gian khổ – hi sinh và hào hoa – mộng mơ; phóng đại tầm vóc thiên nhiên và con người để tô đậm chất phi thường.

- Hình tượng người lính Tây Tiến vừa hào hùng vừa hào hoa, được lí tưởng hoá. Ngoại hình khác thường "Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc / Quân xanh màu lá dữ oai hùm"; tâm hồn mộng mơ, lãng mạn "Mắt trừng gửi mộng qua biên giới / Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm".

- Cảm hứng bi tráng – nói về cái chết nhưng không bi luỵ mà trang trọng, cao cả: "Rải rác biên cương mồ viễn xứ", "Áo bào thay chiếu anh về đất / Sông Mã gầm lên khúc độc hành" – mất mát được nâng lên tầm sử thi, thiêng liêng.

- Chất nhạc, chất hoạ và những hình ảnh mĩ lệ của đêm liên hoan, sông nước miền Tây: "Doanh trại bừng lên hội đuốc hoa", "Người đi Châu Mộc chiều sương ấy / Có thấy hồn lau nẻo bến bờ".

b) Phân tích một biểu hiện đặc sắc: vẻ đẹp bi tráng của hình tượng người lính trong khổ thơ thứ ba

Tôi cho rằng biểu hiện đặc sắc nhất của phong cách lãng mạn là cách Quang Dũng khắc hoạ sự hi sinh của người lính theo hướng bi tráng, tập trung ở đoạn:

> *Rải rác biên cương mồ viễn xứ*
> *Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh*
> *Áo bào thay chiếu anh về đất*
> *Sông Mã gầm lên khúc độc hành.*

- Chất "bi": nhà thơ không né tránh hiện thực khốc liệt. Những nấm "mồ viễn xứ" "rải rác" nơi "biên cương" gợi bao mất mát; từ Hán Việt "biên cương", "viễn xứ" khiến câu thơ trầm xuống, trang nghiêm.

- Chất "tráng" nâng cái bi lên thành hào hùng – đây chính là nét lãng mạn. Trước cái chết, người lính vẫn mang lí tưởng cao đẹp: "Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh" – một lời thề hiến dâng tuổi trẻ thanh thản, ngang tàng. Hình ảnh "Áo bào thay chiếu" là cách nói lãng mạn hoá: tấm chiếu bọc thi hài được nâng lên thành "áo bào" của tráng sĩ, biến sự thiếu thốn thành vẻ đẹp trang trọng, cổ kính. Cách nói giảm "anh về đất" làm cái chết trở nên nhẹ nhàng, thiêng liêng như một sự hoá thân vào non sông.

- Thủ pháp phóng đại và nhân hoá ở câu kết đẩy cảm hứng lãng mạn lên đỉnh điểm: "Sông Mã gầm lên khúc độc hành". Thiên nhiên hùng vĩ tấu lên khúc nhạc tiễn đưa dữ dội, biến phút giây mai táng thành một nghi lễ mang tầm vóc sử thi, khiến sự hi sinh không gợi cảm giác bi luỵ mà vang lên âm hưởng anh hùng ca.

- Chất liệu ngôn ngữ cổ kính ("áo bào", "khúc độc hành", từ Hán Việt) kết hợp giọng điệu trang trọng đã lí tưởng hoá người lính Tây Tiến thành những tráng sĩ hiện đại, vừa gần gũi vừa phi thường – đúng tinh thần lãng mạn: dùng cái đẹp để bất tử hoá con người.

Kết luận: Qua đoạn thơ, phong cách lãng mạn đã giúp Quang Dũng nói về mất mát mà vẫn giữ được âm hưởng hào hùng, khiến *Tây Tiến* trở thành khúc tráng ca bất tử về người lính – vừa hào hoa, mộng mơ, vừa kiêu dũng, bi tráng.