Sách giáo khoa Ngữ văn 11 Tập hai

Giải Bài 6 trang 50 SGK Ngữ văn 11

Cà Mau quê xứ (Trần Tuấn)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Nêu nhận xét của bạn về cách sử dụng ngôn ngữ và các biện pháp tu từ trong tác phẩm.
(văn bản: Cà Mau quê xứ (Trích Uống cà phê trên đường của Vũ) – Trần Tuấn)

Gợi ý trả lời

Nhận xét về cách sử dụng ngôn ngữ và các biện pháp tu từ trong "Cà Mau quê xứ" (Trần Tuấn)

Là một bài tản văn/du kí mang đậm chất trữ tình, "Cà Mau quê xứ" cho thấy một lối viết giàu chất thơ, vừa linh hoạt vừa tinh tế. Có thể nhận xét trên mấy phương diện sau:

a) Về cách sử dụng ngôn ngữ

- Ngôn ngữ giàu chất thơ, giàu cảm xúc, đậm màu sắc chủ quan: Tác giả không chỉ ghi chép khách quan chuyến đi mà luôn soi chiếu cảnh vật qua tâm trạng, cảm xúc của cái tôi. Lời văn nhiều khi như buông lơi, phóng túng, đầy suy tư (ví dụ nỗi niềm khi đứng trước Mũi Cà Mau – điểm cuối cùng của Tổ quốc), tạo nên giọng điệu vừa bâng khuâng, vừa thiết tha.
- Ngôn ngữ mang màu sắc địa phương Nam Bộ: việc sử dụng những từ ngữ, cách gọi tên gắn với vùng đất Cà Mau (chữ "quê xứ", các địa danh, hình ảnh rừng đước, bãi bồi, con người miền cực Nam…) khiến trang viết đậm hơi thở vùng miền, gần gũi, chân thực.
- Ngôn ngữ linh hoạt, phối hợp nhiều chất giọng: vừa có chất trữ tình bay bổng, vừa có chất suy tưởng – triết lí (những chiêm nghiệm về quê hương, về cội nguồn, về thân phận con người), lại xen những chi tiết đời thường giản dị, khiến bài tản văn không đơn điệu.
- Cách dẫn liên văn bản: tác giả gợi nhắc, liên tưởng tới những nhà văn, nhà thơ khác từng viết về Cà Mau (như Nguyễn Tuân, Anh Đức, Xuân Diệu…), làm cho mạch cảm xúc thêm dày dặn, vùng đất hiện lên trong chiều sâu văn hóa – văn học.

b) Về các biện pháp tu từ

- So sánh và liên tưởng: tác giả thường đặt cảnh vật Cà Mau bên cạnh những hình ảnh, những miền đất khác hoặc bên cạnh cảm nhận của người đi trước, làm nổi bật nét riêng của "nơi tận cùng" đất nước.
- Nhân hóa: đất, rừng, biển, con nước… được nói đến như những sinh thể có hồn, có tâm tình, khiến thiên nhiên Cà Mau trở nên gần gũi, thân thương, mang "quê xứ" như một con người.
- Điệp từ, điệp ngữ và câu văn trùng điệp: nhịp văn được tạo bởi những cấu trúc lặp lại, giúp nhấn mạnh cảm xúc dâng trào và tạo tính nhạc cho trang viết.
- Câu hỏi tu từ và lối văn bỏ lửng: nhiều câu như tự vấn, bỏ ngỏ, mở ra khoảng lặng cho suy ngẫm, khiến người đọc đồng cảm, cùng chiêm nghiệm với tác giả.
- Giọng điệu trữ tình kết hợp chất suy tưởng: các biện pháp tu từ không phô trương mà hòa quyện tự nhiên, phục vụ cho việc bộc lộ tình yêu tha thiết với mảnh đất cực Nam Tổ quốc.

c) Tác dụng chung

Sự kết hợp giữa ngôn ngữ giàu chất thơ, đậm màu sắc Nam Bộ với các biện pháp tu từ (so sánh, nhân hóa, điệp ngữ, câu hỏi tu từ…) đã làm nên sức hấp dẫn riêng của "Cà Mau quê xứ": vừa tái hiện sinh động vẻ đẹp và "cái hồn" của vùng đất Mũi, vừa thể hiện cái tôi trữ tình tinh tế, giàu suy tư và tình yêu quê hương đất nước sâu nặng của Trần Tuấn. Qua đó, người đọc cảm nhận được nét đặc trưng của thể tản văn: tự do, phóng khoáng trong hình thức nhưng dồn nén cảm xúc và chiều sâu tư tưởng ở bên trong.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.