Sách giáo khoa Ngữ văn 11 Tập hai

Giải Bài 2 trang 44 SGK Ngữ văn 11

Và tôi vẫn muốn mẹ… (Xvét-la-na A-lếch-xi-ê-vích)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Chỉ ra những yếu tố tạo nên tính xác thực của các sự kiện được nhân vật kể lại cũng như trạng thái tâm lí của nhân vật trước các sự kiện đó.
(văn bản: Và tôi vẫn muốn mẹ… – Xvét-la-na A-lếch-xi-ê-vích (trích Những nhân chứng cuối cùng – Solo cho giọng trẻ em, Phan Xuân Loan dịch))

Gợi ý trả lời

Phân tích đề: Văn bản *Và tôi vẫn muốn mẹ…* trích *Những nhân chứng cuối cùng – Solo cho giọng trẻ em* của Xvét-la-na A-lếch-xi-ê-vích thuộc thể loại truyện kí / văn học phi hư cấu (tư liệu): tác giả ghi lại nguyên vẹn lời kể của những nhân chứng có thật về Chiến tranh Vệ quốc. Vì vậy, khi trả lời cần tách thành hai nhóm yếu tố: (1) những yếu tố làm nên tính xác thực của sự kiện; (2) những yếu tố thể hiện trạng thái tâm lí của nhân vật trước các sự kiện ấy.

a) Những yếu tố tạo nên tính xác thực của các sự kiện được kể lại

- Ngôi kể thứ nhất, người kể chuyện là nhân chứng trực tiếp. Nhân vật xưng “tôi”, chính là người đã sống qua và tận mắt chứng kiến sự kiện (một cậu bé trong chiến tranh). Lời kể vì thế mang tính chất của một lời làm chứng, một hồi ức có thật chứ không phải hư cấu.

- Thời gian, không gian và bối cảnh lịch sử cụ thể. Câu chuyện gắn với một biến cố lịch sử có thật – cuộc chiến tranh phát xít Đức xâm lược Liên Xô: ngày chiến tranh bùng nổ, việc trẻ em bị đưa đi sơ tán, đoàn tàu chở trẻ bị máy bay ném bom, quãng đời sống trong trại trẻ mồ côi… Các mốc, địa điểm, sự việc được định vị rõ ràng.

- Các chi tiết cụ thể, xác định. Nhân vật nhớ rõ tuổi của mình khi sự việc xảy ra, nhớ những con người, những món ăn, những cảnh vật cụ thể (cái đói, miếng ăn, mầm cây, cỏ…), lời nói và hành động của người xung quanh. Sự cụ thể, chi tiết này là dấu hiệu của hồi ức được trải nghiệm thật.

- Giọng kể giản dị, không tô vẽ. Người kể thuật lại bằng ngôn ngữ mộc mạc, đúng với cách nhìn và cách nói của một đứa trẻ, có chỗ đứt đoạn, hồn nhiên; không dàn dựng, không hư cấu hóa – điều đó củng cố độ tin cậy của lời chứng.

- Tư cách tác giả và nhan đề tác phẩm. Nhan đề *Những nhân chứng cuối cùng – Solo cho giọng trẻ em* xác nhận đây là tiếng nói của những nhân chứng có thật; tác giả đóng vai người ghi chép, lưu giữ lời kể, không bịa đặt.

b) Trạng thái tâm lí của nhân vật trước các sự kiện đó

- Sợ hãi, hoảng loạn trước bom đạn, chết chóc, cảnh chia lìa khi chiến tranh ập đến.

- Đau đớn, hụt hẫng vì mất mát – mất mái ấm, mất người thân, bị tách khỏi gia đình.

- Nỗi nhớ mẹ da diết, khắc khoải, trở thành tâm trạng xuyên suốt (thể hiện ngay ở nhan đề “Và tôi vẫn muốn mẹ…”): dù đã lớn, nhân vật vẫn khao khát được gọi mẹ, vẫn thèm hơi ấm của mẹ.

- Sự ngây thơ, trong trẻo của cái nhìn trẻ thơ đặt bên cạnh sự tàn khốc của chiến tranh, tạo nên xúc động sâu xa và càng tô đậm tính chân thực của lời chứng.

→ Chính sự kết hợp giữa các yếu tố xác thực của sự kiện (ngôi kể nhân chứng, bối cảnh – chi tiết cụ thể, giọng kể mộc mạc) với trạng thái tâm lí chân thật (sợ hãi, mất mát, nhớ mẹ) đã làm nên sức lay động và giá trị tố cáo chiến tranh của văn bản.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.