Sách giáo khoa Ngữ văn 11 Tập hai

Giải Bài 6 trang 41 SGK Ngữ văn 11

Ai đã đặt tên cho dòng sông?   Gợi ý trả lời

Đề bài

Nêu cảm nhận của bạn về ý nghĩa nhan đề bài tuỳ bút. Cách đặt nhan đề của tác giả có gì đáng chú ý?
(văn bản: Ai đã đặt tên cho dòng sông? – Hoàng Phủ Ngọc Tường)

Gợi ý trả lời

a) Ý nghĩa nhan đề "Ai đã đặt tên cho dòng sông?"

- Nhan đề được đặt dưới dạng một câu hỏi tu từ gợi mở, không nhằm đi tìm một câu trả lời khoa học về nguồn gốc cái tên "sông Hương", mà nhằm khơi gợi suy tư, khao khát khám phá vẻ đẹp và cội nguồn của dòng sông, của xứ Huế.

- Câu hỏi hướng người đọc tới một niềm trân trọng, biết ơn đối với con người – những ai đã "đặt tên" cho dòng sông, tức là những người đã làm nên lịch sử, văn hoá, đã đem cái đẹp và tiếng thơm cho quê hương. Qua đó nhà văn ngầm khẳng định: vẻ đẹp của dòng sông gắn liền với công lao, tình yêu và sự sáng tạo của con người.

- Nhan đề còn thể hiện tình yêu tha thiết, niềm tự hào của tác giả với sông Hương và với Huế; đồng thời gợi lên huyền thoại đẹp (được nhắc ở cuối bài) rằng người dân hai bên bờ đã nấu nước trăm loài hoa đổ xuống dòng sông để làn nước mãi thơm tho – một cách lí giải thi vị, giàu chất văn hoá cho cái tên "Hương".

b) Điều đáng chú ý trong cách đặt nhan đề của tác giả

- Tác giả không đặt tên trực tiếp là "Sông Hương" hay "Dòng sông quê hương" mà chọn hình thức một câu hỏi, tạo nên sự gợi mở, lắng đọng và chất trữ tình ngay từ đầu, cuốn hút người đọc cùng đi tìm câu trả lời.

- Nhan đề mang tính đa nghĩa và chất suy tưởng – triết luận rất đặc trưng cho thể tuỳ bút/bút kí của Hoàng Phủ Ngọc Tường: vừa hỏi về cái tên, vừa hỏi về vẻ đẹp, cội nguồn văn hoá – lịch sử của dòng sông và con người.

- Câu hỏi ở nhan đề được lặp lại, soi chiếu ở phần cuối tác phẩm, tạo nên kết cấu đầu – cuối tương ứng, khiến toàn bài như một hành trình đi tìm và khẳng định vẻ đẹp của sông Hương; đồng thời bộc lộ cái tôi tài hoa, uyên bác và đậm chất thơ của tác giả.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.