Giải Câu 3 trang 19 SGK Ngữ văn 11
Đề bài
Phân tích những cảm xúc và suy ngẫm của tác giả được thể hiện qua hai câu luận.
(văn bản: Độc Tiểu Thanh kí (Nguyễn Du))
Gợi ý trả lời
Hai câu luận trong bài *Độc Tiểu Thanh kí*:
> *Cổ kim hận sự thiên nan vấn,*
> *Phong vận kì oan ngã tự cư.*
(Dịch nghĩa: *Những mối hận xưa nay khó mà hỏi trời được / Ta tự coi mình là người cùng một hội với kẻ mắc nỗi oan lạ lùng vì nết phong nhã.*)
ở hai câu thực, Nguyễn Du còn thương xót cho riêng số phận Tiểu Thanh. Đến hai câu luận, cảm xúc và suy ngẫm của nhà thơ được nâng lên tầm khái quát, mang màu sắc triết lí về thân phận con người.
a) Suy ngẫm khái quát về nỗi oan khuất của những kiếp tài hoa (câu 5 — "Cổ kim hận sự thiên nan vấn")
- Từ bi kịch cá nhân của Tiểu Thanh, Nguyễn Du mở rộng thành *"cổ kim hận sự"* — mối hận chung của con người từ xưa đến nay. Đó không còn là nỗi đau của một người, mà là nỗi đau muôn đời của những kiếp tài hoa, nhan sắc mà bạc mệnh.
- Ba chữ *"thiên nan vấn"* (khó mà hỏi trời) thể hiện sự bế tắc, bất lực của nhà thơ: nguyên nhân của những bất công, oan trái ấy là một câu hỏi lớn không có lời đáp, hỏi trời trời cũng không trả lời. Qua đó bộc lộ niềm phẫn uất âm thầm trước một xã hội, một tạo hóa vô lí, nghiệt ngã với người tài sắc (quy luật "tài mệnh tương đố", "hồng nhan bạc mệnh").
b) Cảm xúc tự thương mình và sự tri âm vượt thời gian (câu 6 — "Phong vận kì oan ngã tự cư")
- *"Phong vận kì oan"*: nỗi oan lạ lùng của những con người có nết phong nhã, tài hoa. Nguyễn Du tự nhận mình (*"ngã"* — ta) cũng là kẻ cùng một hội, cùng mang nỗi oan ấy (*"tự cư"* — tự coi mình là người trong cuộc).
- Đây là bước chuyển quan trọng của mạch cảm xúc: từ thương người (thương Tiểu Thanh) sang thương mình. Nhà thơ xuất hiện trực tiếp với tư cách cái "tôi" cá nhân, tự coi mình là người đồng cảnh ngộ, đồng điệu với Tiểu Thanh và với tất cả những kiếp tài hoa bị vùi dập.
- Qua đó bộc lộ ý thức sâu sắc về bản thân và niềm khao khát được tri âm, đồng cảm — một tình cảm vừa đau xót, vừa cao đẹp, giàu tinh thần nhân đạo.
c) Nghệ thuật
- Phép đối chặt chẽ của thể thất ngôn bát cú: *Cổ kim hận sự* đối với *Phong vận kì oan*; *thiên nan vấn* (hỏi trời khó đáp) đối với *ngã tự cư* (tự mình nhận lấy) — làm nổi bật sự tương phản giữa cái mênh mông, vô vọng của nỗi hận và sự cô đơn, chủ động dấn thân của nhà thơ.
- Giọng điệu suy tư, trầm lắng, chứa đựng nỗi niềm u uất.
→ Kết luận: Hai câu luận cho thấy Nguyễn Du đã đi từ niềm thương cảm một số phận cụ thể đến suy ngẫm khái quát về bi kịch chung của những kiếp tài hoa, đồng thời bộc lộ nỗi tự thương mình và khát vọng tri âm — biểu hiện sâu sắc của tấm lòng nhân đạo và ý thức cá nhân ở nhà thơ.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.