Sách giáo khoa Ngữ văn 11 Tập hai

Giải Câu 1 trang 19 SGK Ngữ văn 11

Độc Tiểu Thanh kí (Nguyễn Du)   Gợi ý trả lời

Đề bài

Theo bạn, nội dung câu 1 và câu 2 của bài thơ có mối quan hệ logic với nhau như thế nào?
(văn bản: Độc Tiểu Thanh kí (Nguyễn Du))

Gợi ý trả lời

Phân tích mối quan hệ logic giữa câu 1 và câu 2 của bài *Độc Tiểu Thanh kí* (Nguyễn Du)

Hai câu thơ đề (nguyên văn phiên âm):

> *Tây Hồ hoa uyển tẫn thành khư,*
> *Độc điếu song tiền nhất chỉ thư.*

(Dịch nghĩa: *Vườn hoa bên Tây Hồ đã thành bãi gò hoang / Ta chỉ viếng nàng qua một tập sách đọc trước cửa sổ.*)

a) Nội dung từng câu:

- Câu 1 nêu lên một sự đổi thay dâu bể: vườn hoa đẹp đẽ bên Tây Hồ — nơi gắn với cuộc đời nàng Tiểu Thanh — nay đã "tẫn thành khư", tàn tạ, hóa thành gò hoang. Câu thơ gợi quy luật biến thiên nghiệt ngã của tạo hóa: cái đẹp bị thời gian và cuộc đời hủy hoại, chỉ còn lại dấu tích điêu tàn.
- Câu 2 là hành động và tâm thế của nhà thơ: một mình ("độc") ngồi trước song cửa, "viếng" Tiểu Thanh qua "nhất chỉ thư" — một tập sách mỏng còn sót lại (phần dư cảo của nàng).

b) Mối quan hệ logic giữa hai câu:

- Quan hệ nhân — quả (nguyên nhân → phản ứng): chính vì cảnh vật đã đổi thay, con người (Tiểu Thanh) đã khuất, tất cả đã thành hư không (câu 1) nên nhà thơ không còn cách nào khác để gặp gỡ, tưởng nhớ nàng ngoài việc "viếng" qua trang sách (câu 2). Sự tàn phai ở câu 1 là cái cớ, là nguyên nhân khơi gợi niềm thương cảm ở câu 2.
- Quan hệ tương phản — làm nổi bật: câu 1 là cảnh rộng lớn, phũ phàng của tạo vật (vườn hoa → gò hoang); câu 2 thu lại một con người nhỏ bé, cô độc với một tập sách mỏng manh. Sự đối lập giữa cái bao la bị hủy diệt và cái le lói còn sót lại càng tô đậm nỗi ngậm ngùi: tất cả phồn hoa đều mất, chỉ còn lại chút di cảo và một tấm lòng tri âm.
- Quan hệ bổ sung, dẫn dắt mạch cảm xúc: câu 1 tạo nền (hoàn cảnh, không gian tang thương), câu 2 đặt con người vào nền ấy, mở ra tiếng "độc điếu" — khóc viếng lẻ loi — làm điểm tựa cho toàn bộ niềm thương người, thương mình ở các câu sau.

Kết luận: Hai câu có quan hệ logic chặt chẽ theo hướng nhân — quả và tương phản: sự biến đổi tàn tạ của cảnh vật (câu 1) chính là nguyên nhân, đồng thời làm nền tương phản để làm nổi bật hành động viếng thương lặng lẽ, cô đơn của nhà thơ (câu 2), qua đó khơi nguồn cho cảm hứng xót thương xuyên suốt bài thơ.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.