Giải Bài 1 trang 151 SGK Ngữ văn 11
Đề bài
Tổng hợp những thông tin cơ bản về hai văn bản kịch đã học trong bài (Sống, hay không sống – đó là vấn đề, Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài) theo gợi ý sau: tình huống, nhân vật, xung đột, thông điệp.
(văn bản: Sống, hay không sống – đó là vấn đề; Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài)
Gợi ý trả lời
## Tổng hợp thông tin cơ bản về hai văn bản kịch
### a) *Sống, hay không sống – đó là vấn đề* (trích *Ham-lét* – Sếch-xpia)
- Tình huống: Vua Clô-đi-út (kẻ đã giết anh ruột để cướp ngôi và cưới chị dâu) cùng Pô-lô-ni-út giăng bẫy, mượn Ô-phê-li-a làm "mồi" để dò xét xem Hăm-lét điên thật hay giả điên, nhằm tìm hiểu nguyên cớ nỗi bất thường của chàng. Hăm-lét rơi vào tình thế phải che giấu ý định trả thù giữa một triều đình đầy cạm bẫy, dối trá.
- Nhân vật: Hăm-lét (nhân vật trung tâm – hoàng tử Đan Mạch), vua Clô-đi-út, hoàng hậu Gơ-tơ-rút, Pô-lô-ni-út, Ô-phê-li-a, Rô-den-cran và Ghin-đơn-xtơn. Hăm-lét vừa đóng vai điên để che mắt kẻ thù, vừa là con người trí tuệ, nhạy cảm, luôn day dứt suy tư.
- Xung đột: Kết hợp hai lớp xung đột. Bên ngoài là xung đột giữa Hăm-lét với triều đình giả dối, tội lỗi (Clô-đi-út và tay sai). Bên trong là xung đột nội tâm gay gắt của chính Hăm-lét: "Sống, hay không sống" – nên nhẫn nhục cam chịu hay đứng lên đấu tranh chống lại cái xấu, cái ác; sống sao cho xứng đáng với phẩm giá con người.
- Thông điệp: Khẳng định lẽ sống và phẩm giá con người: con người phải dám đối diện, suy nghĩ và hành động chống lại cái ác, cái bất công để sống một cuộc đời có ý nghĩa; đề cao sức mạnh của lí trí và tinh thần nhân văn.
###
b) *Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài* (trích *Vũ Như Tô* – Nguyễn Huy Tưởng)
- Tình huống: Lê Tương Dực bắt Vũ Như Tô xây Cửu Trùng Đài tráng lệ; công trình làm hao người tốn của khiến dân chúng và quân sĩ nổi loạn. Loạn nổ ra, Lê Tương Dực bị giết, Cửu Trùng Đài bị thiêu hủy; Đan Thiềm hốt hoảng giục Vũ Như Tô chạy trốn nhưng ông vẫn không tin mình có tội.
- Nhân vật: Vũ Như Tô (người nghệ sĩ – kiến trúc sư thiên tài), Đan Thiềm (cung nữ tri kỉ, trọng người tài), Lê Tương Dực, Nguyễn Vũ, Ngô Hạch cùng quân khởi loạn và đám cung nữ. Vũ Như Tô say mê cái đẹp đến mức ảo vọng; Đan Thiềm tỉnh táo, trân trọng tài năng.
- Xung đột: Hai mối xung đột lồng vào nhau. Thứ nhất là xung đột giữa nhân dân lầm than với hôn quân bạo chúa Lê Tương Dực và phe cánh (được giải quyết dứt khoát khi loạn thành công). Thứ hai là xung đột giữa khát vọng nghệ thuật thuần túy, cao siêu của người nghệ sĩ với lợi ích thiết thực của nhân dân (không được giải quyết trọn vẹn), dẫn đến bi kịch của Vũ Như Tô.
- Thông điệp: Đặt ra mối quan hệ giữa nghệ thuật và cuộc sống: cái đẹp, nghệ thuật chân chính phải gắn với lợi ích của nhân dân; nghệ sĩ không thể sáng tạo bất chấp đời sống và quyền lợi của con người. Đồng thời thể hiện niềm cảm thương với bi kịch của người nghệ sĩ tài hoa mà lầm lạc.
### Bảng so sánh ngắn gọn
| Gợi ý | *Sống, hay không sống – đó là vấn đề* | *Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài* |
|---|---|---|
| Tình huống | Triều đình giăng bẫy dò xét Hăm-lét | Loạn nổ ra, Cửu Trùng Đài bị đốt, Vũ Như Tô lâm nạn |
| Nhân vật | Hăm-lét, Clô-đi-út, Ô-phê-li-a… | Vũ Như Tô, Đan Thiềm, Lê Tương Dực… |
| Xung đột | Hăm-lét với triều đình tội lỗi + nội tâm "sống hay không sống" | Nhân dân với bạo chúa + nghệ thuật với cuộc sống |
| Thông điệp | Lẽ sống, phẩm giá, đấu tranh chống cái ác | Nghệ thuật chân chính phải gắn với lợi ích nhân dân |
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.