Giải Bài 7 trang 141 SGK Ngữ văn 11
Đề bài
Trong lời đề tựa kịch Vũ Như Tô, Nguyễn Huy Tưởng viết:
“Than ôi! Như Tô phải hay những kẻ giết Như Tô phải? Ta chẳng biết.
Cầm bút chẳng qua cùng một bệnh với Đan Thiềm.”
Lời đề tựa này cho thấy thái độ gì của tác giả đối với các nhân vật? Thái độ đó được biểu hiện như thế nào qua đoạn trích Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài?
(văn bản: Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài (trích Vũ Như Tô) - Nguyễn Huy Tưởng)
Gợi ý trả lời
a) Thái độ của tác giả qua lời đề tựa
Lời đề tựa thể hiện thái độ băn khoăn, trăn trở và cảm thông sâu sắc của Nguyễn Huy Tưởng trước bi kịch của Vũ Như Tô.
- Câu hỏi "*Như Tô phải hay những kẻ giết Như Tô phải?*" cho thấy tác giả không đứng hẳn về một phía nào. Ông nhận ra tính chất phức tạp, lưỡng diện của vấn đề: Vũ Như Tô vừa có lí (khát vọng sáng tạo cái Đẹp) vừa có tội (gây lầm than cho dân); nhân dân nổi loạn giết ông vừa có lí (vì bị bóc lột đến cùng cực) nhưng cũng đã hủy đi một công trình nghệ thuật vô giá.
- Lời thú nhận "*Ta chẳng biết*" là sự thành thật trước một mâu thuẫn chưa thể giải quyết giữa khát vọng nghệ thuật cao siêu và lợi ích thiết thực của nhân dân.
- Câu "*Cầm bút chẳng qua cùng một bệnh với Đan Thiềm*" cho thấy tác giả tự nhận mình đồng bệnh với Đan Thiềm — "bệnh" mê đắm, trân trọng và bênh vực cái tài, cái Đẹp. Qua đó bộc lộ thái độ nâng niu, tiếc thương người nghệ sĩ tài hoa và niềm đồng cảm với bi kịch của họ.
→ Tóm lại: đó là thái độ vừa trân trọng tài năng và khát vọng nghệ thuật chân chính, vừa day dứt, cảm thương cho số phận bi thảm của người nghệ sĩ, đồng thời băn khoăn, chưa thể phán xét dứt khoát đúng–sai.
b) Thái độ đó biểu hiện qua đoạn trích *Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài*
1. Trân trọng khát vọng và tài năng của Vũ Như Tô:
- Nhân vật được khắc họa là một kiến trúc sư thiên tài, ôm hoài bão xây Cửu Trùng Đài "*bền như trăng sao*", "*tranh tinh xảo với hóa công*" để tô điểm cho đất nước. Cái Đài là hiện thân của cái Đẹp, của khát vọng nghệ thuật lớn lao.
- Đến phút chót, Vũ Như Tô vẫn một mực tin vào sự quang minh chính đại của mình ("*ta có tội gì?*"), vẫn hướng về Cửu Trùng Đài → tác giả để nhân vật giữ trọn nhân cách và lí tưởng, cho thấy sự nâng niu khát vọng sáng tạo chân chính.
2. Cảm thương trước bi kịch của người nghệ sĩ:
- Vũ Như Tô bị đặt vào tình thế vỡ mộng đau đớn: khi mọi người báo loạn, ông vẫn không tin, không hiểu vì sao mình bị căm ghét, bị gọi là "thủ phạm". Tiếng kêu "*Ôi mộng lớn! Ôi Đan Thiềm! Ôi Cửu Trùng Đài!*" là tiếng kêu tuyệt vọng khi tất cả sụp đổ.
- Hình ảnh Đan Thiềm bị bắt, van xin tha mạng cho Vũ Như Tô, và cảnh Cửu Trùng Đài bị đốt cháy ("*ánh lửa sáng rực cả tàn than, bụi khói bay vào*") gợi nỗi tiếc thương, xót xa trước sự hủy diệt của cái Đẹp và cái Tài.
3. Băn khoăn, không phán xét một chiều — qua mâu thuẫn không thể giải quyết:
- Tác giả để cho cả hai phía đều có lí lẽ: dân chúng và quân khởi loạn nổi dậy vì Cửu Trùng Đài được xây bằng mồ hôi, xương máu, sưu thuế của nhân dân (lí của đời sống thực); còn Vũ Như Tô thì vô tội trong động cơ sáng tạo cái Đẹp (lí của nghệ thuật).
- Vở kịch không đưa ra lời kết tội hay biện hộ dứt khoát cho Vũ Như Tô, mà để bi kịch tự nó phơi bày → đúng với tinh thần "*Ta chẳng biết*" trong lời đề tựa.
4. "Cùng một bệnh với Đan Thiềm":
- Đan Thiềm là người biệt nhỡn liên tài, hết lòng khuyên và bảo vệ Vũ Như Tô, đến chết vẫn lo cho ông. Việc tác giả xây dựng nhân vật này với tất cả sự trân trọng chính là cách ông bày tỏ "bệnh" yêu, mê và bênh vực cái tài của mình.
→ Kết luận: Qua đoạn trích, Nguyễn Huy Tưởng vừa ngợi ca, trân trọng khát vọng nghệ thuật và tài năng của Vũ Như Tô, vừa xót thương cho bi kịch vỡ mộng của người nghệ sĩ, đồng thời thừa nhận mâu thuẫn giữa lí tưởng nghệ thuật cao siêu và lợi ích thiết thực của nhân dân là chưa thể giải quyết trọn vẹn. Đó là cái nhìn nhân văn, công bằng và đầy day dứt của một nhà văn giàu lòng trân trọng cái Đẹp.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.