Sách giáo khoa Ngữ văn 11 Tập một

Giải Bài 5 trang 141 SGK Ngữ văn 11

Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài (trích Vũ Như Tô) - Nguyễn Huy Tưởng   Gợi ý trả lời

Đề bài

Hình tượng Cửu Trùng Đài trong vở kịch có ý nghĩa gì? Bạn có suy nghĩ gì về những phản ứng khác nhau của các nhân vật khi Cửu Trùng Đài bị đốt cháy?
(văn bản: Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài (trích Vũ Như Tô) - Nguyễn Huy Tưởng)

Gợi ý trả lời

a) Ý nghĩa của hình tượng Cửu Trùng Đài

Cửu Trùng Đài là hình tượng trung tâm, giàu sức gợi và mang tính biểu tượng đa nghĩa của vở kịch:

- Là hiện thân của cái Đẹp, của khát vọng nghệ thuật thuần túy và tài năng sáng tạo của con người. Với Vũ Như Tô, Cửu Trùng Đài là một công trình kiến trúc kì vĩ, "tranh tinh xảo với hóa công", nơi ông gửi gắm hoài bão để lại cho đất nước một tòa đài hoa lệ, bền vững muôn đời. Nó kết tinh tâm huyết, tài hoa và giấc mộng lớn của người nghệ sĩ.

- Đồng thời là hiện thân của tai họa, của sự xa hoa, phung phí đặt trên xương máu và mồ hôi nước mắt của nhân dân. Để xây đài, triều đình đã tăng sưu thuế, bắt thợ, khiến dân chúng lầm than, thợ thuyền chết chóc, oán thán. Cửu Trùng Đài gắn liền với bạo chúa Lê Tương Dực và sự thối nát của triều đình.

- Vì vậy, Cửu Trùng Đài là hình tượng chứa đựng mâu thuẫn bi kịch sâu sắc: vừa đẹp vừa thấm máu, vừa là kết tinh của khát vọng nghệ thuật cao cả vừa là biểu tượng của quyền lực và sự xa hoa chà đạp lên đời sống nhân dân. Qua đó, Nguyễn Huy Tưởng đặt ra vấn đề về mối quan hệ giữa nghệ thuật và cuộc sống, giữa lí tưởng nghệ thuật cao siêu, thuần túy và lợi ích thiết thực của nhân dân — một cái đẹp tách rời, đối lập với quyền sống của con người thì khó tồn tại và tất yếu bị hủy diệt.

b) Suy nghĩ về những phản ứng khác nhau của các nhân vật khi Cửu Trùng Đài bị đốt cháy

Khi Cửu Trùng Đài bốc cháy, mỗi nhân vật có một thái độ, phản ứng riêng, bộc lộ rõ tính cách và cũng làm nổi bật tấn bi kịch:

- Vũ Như Tô không tin, bàng hoàng, đau đớn tột cùng. Ông coi việc đốt đài là một hành động tàn phá cái Đẹp, không hiểu vì sao mình bị kết tội, vẫn ảo tưởng vào lẽ phải và sự quang minh chính đại của bản thân ("Ta tội gì? Không, ta chỉ có một hoài bão là tô điểm cho đất nước…"). Tiếng kêu "Ôi mộng lớn! Ôi Đan Thiềm! Ôi Cửu Trùng Đài!" của ông là tiếng kêu tuyệt vọng khi lí tưởng, người tri kỉ và công trình đời mình cùng sụp đổ.

- Đan Thiềm đau đớn, lo lắng, nhiều lần giục Vũ Như Tô trốn đi để bảo toàn tài năng cho đất nước. Khi không cứu được, bà chấp nhận cái chết, đau xót vĩnh biệt người tri kỉ. Đan Thiềm là người biết trân trọng, tiếc nuối cái tài, cái đẹp.

- Quân khởi loạn, dân chúng, thợ thuyền thì hả hê, reo mừng, coi việc đốt đài và giết Vũ Như Tô là trừ được tai họa, trả thù cho những đau khổ phải gánh chịu.

Suy nghĩ: Những phản ứng trái ngược ấy cho thấy một bi kịch không có lời giải trọn vẹn. Người nghệ sĩ thiên tài và người tri kỉ thì tiếc thương cái Đẹp; còn nhân dân lại coi đó là nguồn gốc khổ đau nên vui mừng khi nó bị thiêu rụi. Mỗi bên đều có lí lẽ của mình: Vũ Như Tô không sai khi khát khao sáng tạo cái đẹp, nhưng ông sai lầm khi đứng trên lợi ích, mồ hôi xương máu của nhân dân để thực hiện giấc mộng ấy; nhân dân đốt đài là tất yếu, nhưng cũng là sự hủy diệt một công trình nghệ thuật vô giá. Qua đó, Nguyễn Huy Tưởng gửi gắm quan niệm: cái Đẹp, nghệ thuật chân chính phải gắn với cuộc sống và lợi ích của con người; nghệ thuật thoát li, đối nghịch với đời sống nhân dân thì không thể tồn tại. Đây cũng chính là bi kịch của người nghệ sĩ "không giải quyết được" mà tác giả bày tỏ trong lời đề tựa: "Chẳng biết Vũ Như Tô phải hay những kẻ giết Vũ Như Tô phải?"

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.